ကျွန်တော်သိမြင်လေးစားသော နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင် ဗိုလ်မှူးကြီးဗန်ကူလ်း

( Salai Okla Bik)

ကြာတော့ကြာလှလေပြီ။ သို့သော်ငယ်ဘဝမှာတွေ့ရမြင်ရသည်မို့ ဘယ်မေ့နိုင်မလဲ၊ ကောင်းစွာမှတ်မိနေသေးသည်။ ၁၉၇၅ခုနစ် ဧပြီလ၊ မတူပီမြို့ စန်ဘောင်ရပ်ကွက် မင်းတပ်လမ်းဆုံတစ်နေရာ ညနေစောင်းပြီ။ ထိုစဥ်ကဟားခါး – မတူပီကားလမ်းသစ်ဖွင့်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ လူထုပရိသတ်ကြီးက ထောင်းသောင်းမကရှိနေမည်၊ ရေကန်ထဲက ငါးကလေးလိုဘဲ။ မကြာမီလူကြီးတွေရောက်ကြတော့မယ် ဝန်ကြီးနှင့်အဖွဲ့ လာကြတော့မယ်ဆိုလို့ ကျနော်တို့လူငယ်အချို့ကတော့တွေ့လိုမြင်လိုစိတ်ဆန္ဒနဲ့ သစ်ပင်ပေါ်တက်ကြသည်။ စန်ဘောင်ရပ်ကွက်ဥက္ကဌဦးဘီခေါက သစ်ပင်ပေါ်မတက်ကြနဲ့ ဆင်းဆင်း မဆင်းရင်ဆိုပြီးတုတ်တံနှင့်ခြိမ်းခြောက်ကြသည်။ထိုကြောင့်တို့ကလေးတွေက ကြောက်စိတ်နဲ့ပြန်ဆင်းကြသည်။ ပြည်နယ်မြို့နယ်အဆင့်လူကြီးတွေနဲ့တစ်ကွ လူထုပရိသတ်ကြီးကလမ်းဘေးဝဲယာ တန်းစီကြကာနေရာယူထားကြသည်။ မကြာမီ ကားပေါ်ကနေဆင်းလာသည့် လူမှုဝန်ထမ်းဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီးဗန်ကူးလ်က ရှေ့ဆုံးကထွက်လာရာ ဗိုလ်ကြီးအောင်ဆန်းသူရိယတိုက်ချွန်းက ပထမအလေးပြုပြီး သူကလည်းတည်ငြိမ်စွာပြန်အလေးပြုခဲ့သည်။ ကျွန်တော့်အနေဖြင့်ကလေးအမြင် အတွေးနဲ့ဘာမှမသိနားမလည် အထူးအဆန်းနဲ့မြင်တွေ့ပြီး ​ကြည်ညိုလေးစားအံ့သြခြင်းမှတစ်ပါးအခြားမရှိတော့ချေ။ အရင်လိုဘဝမျိုးနေချင်တယ် အလွမ်းတေးပမာ နှစ်နဲ့ချီကြာညောင်းခဲ့ပေမယ့် သတိရတမ်းတ မမေ့နိုင်လို့ ယနေ့တက်လူငယ်များကလည်းသိရှိမှတ်သားကြဖို့ ဤသည်ဂုဏ်​ပြုဆောင်းပါးရှည်ကို လက်လှမ်းမီသမျှ လေ့လာပြုစုလျက် ရေးသားတင်ဆက်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။

သူ့ကို ၁၉၂၅ခုနစ် အောက်တိုဘာလတစ်ရက်နေ့တွင် ချင်းပြည်နယ် ထန်တလန်မြို့နယ် တီးခွါန်တုမ်းကျေးရွာ၌ ရွာသူကြီးဦးတိုင်ထီယိုးနှင့်ဒေါ်ဆွန်ဒိမ်တို့ကဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်းလေးယောက်အနက် တစ်ဦးတည်းသောသားဖြစ်သည်။ ၁၉၃၄ ခုနစ်တွင် တလန်ပီးရွာ၌ဆရာကော်ကောထံ စတင်ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ စကောလားရှစ်ရရှိသဖြင့် ဖလမ်း၌ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သတ္တမတန်းအောင်သည့်ခုနစ် ၁၉၄၂ခုနစ်ဇူလိုင်လမှစတင်ကာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးကြောင့် ကျောင်းတော်ကြီးပိတ်ထားခဲ့သဖြင့် ရွာသို့ပြန်ကာမိဘနှစ်ပါး အလုပ်ကူညီခဲ့သည်။

၁၉၄၂ခုနစ်နိုဝင်ဘာလတွင် မေဂျာဒေးဗစ်ဆင်၏စည်းရုံးမှုဖြင့် သူ့ရွာ၌ချင်းလဲဗီးတပ်ထဲဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ဂျမဒါရာထူးချက်ချင်းတိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ ထိုစဥ်ကဟားခါးနယ်တွင် လဲဗီးတပ်ကိုဦးရာလ်မှုန်း၊ ဗိုလ်ဇာဟူး(ဇိုခွါ)နှင်သူတို့ကသာ ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါလဲဗီးတပ်တို့သည် ဟားခါး၊ဇိုခွါ၊ လုံငိုနယ်တစ်လွှားရပ်ရွာလုံခြုံရေးတာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း ဖလမ်း၊ ကလေး၊ဂန်ဂေါ၊ မြိုင်၊ ပုံတောင်ပုံညာအထိတိုင်ဖက်ဆစ်ဂျပန်များနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ ဖလမ်းနယ် ရူလ်ဘူး၊တျဒိုင်တစ်ဝိုက်တိုက်ပွဲ၌အနိုင်ရရှိသဖြင့် နယ်ချဲ့အစိုးရကဘီဂျီအဲမ်ဘွဲ့တံဆိပ်ကို ၂၈- ၆- ၁၉၄၅ခုနစ်တွင် လန်ဒန်ပြန်တမ်းထုတ်ပြန်ပြီး ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင်ချောင်းဝရွာတိုက်ပွဲ၌လည်း ဘီဂျီအဲမ်ဘွဲ့တံဆိပ်ကို ၇- ၁- ၁၉၄၆ခုနစ်တွင်ထပ်မံချီးမြှင့်ခဲ့သည်။

၁၉၄၅ခုနစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဟားခါးပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မကြာမီလဲဗီးတပ်ဖျက်သိမ်းကာ ဖလမ်းမြို့၌ ထိုနစ်ဧပြီလအတွင်း အသစ်ဖွဲ့စည်းသောချင်းသနက (၁)၌ ထပ်မံဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၅- ၁၂- ၁၉၄၅ခုနစ်တွင်ဒုဗိုလ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဤနှစ်အတွင်းအိန္ဒိယနိုင်ငံကရာချိမြို့၌ ထောက်လှမ်းရေးသင်တန်းတက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ခုနစ်တွင်ဗိုလ်ရာထူး တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ ဤနှစ်တွင်ဗမာ့တပ်မတော်ပညာရေးကျောင်း တက်ရောက်ခဲ့ပြီး (က) အဆင့်ဖြင့်အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ခုနစ်တွင် ဗိုလ်ကြီးတပ်ခွဲမှူးရာထူးထပ်မံတိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး ရခိုင်ရိုးမ၊ စစ်တွေသို့ပြောင်းရွှေ့ကာ အစိုးရကိုပုန်ကန်သည့် သောင်းကျန်းသူများ တိုက်ထုတ်ရာ၌ပါဝင်ခဲ့သည်။ နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် လေကြောင်း၊ ရေကြောင်းဖြင့်ရန်ကုန်သို့ ချင်းသနက (၁) နှင့်အတူပြောင်းရွှေ့ကြကာ ရန်ကုန်၊ပဲခူး၊ ဟံသာဝတီ၊တွံတေး၊ သန်လျင်တစ်ဝိုက် သောင်းကျန်းသူများနှိမ်နင်းခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၈ခုနစ် ဇန်နဝါရီလ (၄)ရက် နယ်ချဲ့အဂ်လိပ်တို့ထံမှ လုံးဝလွတ်လပ်ရေးပြန်လည်ရရှိသည့် အောင်ပွဲသဘင်၌လည်း ဂုဏ်ပြုတပ်ဖွဲ့၌ပါဝင်ခဲ့သည်။

လွတ်လပ်ရေးရခါစ မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်းဆူပူသောင်းကျန်းမှုနှင့်ရင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ကေအင်ဒီအိုတို့ကဖဆပလအစိုးရကို ပုန်ကန်လေသည်။ ချင်းသနက (၁)တပ်ရင်းမှူး ဒုဗိုလ်မှူးကြီးဟရန်ထီယိုသည် ချင်းစစ်အရာရှိများအား ရန်ကုန်မြို့ စစ်ရုံးတွင် အရေးပေါ်အစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး နောက်ဆုံးတွင်သောင်းကျန်းသူများနှိမ်နင်းရန် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ အင်းစိန်တိုက်ပွဲသည် ၁၉၄၉ခုနစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ရက်နေ့တွင် စတင်ပြီး မေလ ၂၂ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်သိမ်းယူခဲ့ကြသည်။ စော်ဘွားကြီးကုန်း၊ ဦးစက္ကိန်ကျောင်း၊ မင်းဓမ္မကုန်း၊ စောဘင်ဆင်ခြံ၊ ဦးသော်ပန်းကန်စက်၊ ဂျမားခြံ စသည်တို့သည်အဓိက တိုက်ပွဲနေရာများဖြစ်သည်။ ဤတိုက်ပွဲ၌ ချင်းစစ်သားများသုံးရာကျော် နိုင်ငံတော်အတွက်အသက်ပေးဆက် ခဲ့ကြသည်။ ဗိုလ်ကြီးတိုက်ချွန်းသည် သူရသတ္တိဆိုင်ရာ အမြင့်မားဆုံး အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့တံဆိပ် ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ ( Aung San Thuriah (16/4/1949) B.C.PT. 11. No. 33.5.No.10.(Dt.4/7/1950.WOCO. 34/5/50.Dt.26.12.1950). ဒုဗိုလ်ဆာသွန်အား သီဟသူရဘွဲ့တံဆိပ် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ အင်းစိန်တိုက်ပွဲသည်မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရှည်ကြာဆုံးနှင့် အကြိတ်အနယ်အရှိဆုံး မြို့ပြတိုက်ပွဲတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။

ကေအင်ဒီအိုတို့သည် အင်းစိန်မြို့ကိုလက်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း ထန်းတပင်၌ထပ်မံတပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ အထက်မှအမိန့်ပေးချက်အရ သောင်းကျန်းသူများတိုက်ထုတ်ရန် ရှေ့တန်းထွက်ခဲ့ကြရာ တပ်ရင်းမှူးဒုဗိုလ်မှူးကြီး ဟရန်ထီယိုသည် လှပဒါးမရောက်ခင် ညောင်ကုန်းအရပ်၌ ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရကာ ၁၉၄၉ခုနစ် သြဂုတ်လ (၆) ရက်နေ့တွင် ပြင်းထန်စွာဒဏ်ရာရရှိလျက် မဂ်လာဒုံစစ်ဆေးရုံတွင် သြဂုတ်လ (၈) ရက်နေ့၌ သူရဲကောင်းများလားရာ အာဇာနည်ဗိမာန်၌ စံမြန်းခဲ့လေသည်။ ထို့နောက်တပ်ရင်းမှူးတာဝန်ကို သူကခေတ္တထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အထက်အမိန့်အရ မှော်ဘီ၊ ထန်းတပင်မြို့ကို ပြန်လည်သိမ်းယူရန် လှိုင်မြစ်ကြောင်း၊ ကုန်းကြောင်းဖြင့်လည်း ချီတက်ဝိုင်းရံကြပြီး ရန်သူလက်ထဲမှပြန်လည် သိမ်းယူခဲ့ကြသည်။ ဇေယျဝတီမြို့ကိုလည်း ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၀ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးရာထူးထပ်မံတိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး ချင်းသနက (၄) ကလေးမြို့သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ မကြာမီပခုက္ကူသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုစဥ်ကကွန်မြူနစ်တို့နှင့် မြိုင်၊ ပေါက်စသည့်ယောနယ်တစ်လွှား တိုက်ပွဲဝင်လျက်ရှိသည်။

၁၉၅၂ခုနစ်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်လားရှိုးသို့ထပ်မံပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ဝနယ်တစ်ခုလုံး လုံခြုံရေးတာဝန်ယူသည်။ ၁၉၅၁ခုနစ်တွင် မြန်မာ့စစ်ဦးစီးအရာရှိကောလိပ်ဆင်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနစ်တွင်လားရှိုး၌ဟိုက်စကူးဖိုင်နယ်ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ ခုနစ်တွင် ဗမာ့သနက (၁) ကျိုင်းတုံသို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ကျိုင်းတုံ၊ တာချီလိတ်၊တြိဂံနယ်မြေတို့တွင် ထိုစဥ်ကကူမင်တန်တပ်များ တပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ဝမ်တွန်ရွာ၌ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ အောင်ပွဲခံကြသည်။ ထိုစဥ်ကသူသည် အမှတ် (၉) ယာယီတပ်မဟာမှူး အဖြစ်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ တပ်တွင်းမိသားစုဘဝသာယာရေး ဆောင်ရွက်ပေးသဖြင့်နိုင်ငံတော်က ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့တံဆိပ် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။

၁၉၅၉ခုနစ်တွင် အမှတ်(၁၁) ညောင်လေးပင်၌ ပြောင်းခဲ့သည်။ ရောင်စုံသူပုန်များနှိမ်နင်းရာ၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ပြည့်နှစ်တွင် နတခဒုတိုင်းမှူးအဖြစ် ပုသိမ်သို့ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင်ဗိုလ်မှူးကြီးရာထူးထပ်မံတိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး နမခဒုတိုင်းမှူးအဖြစ်မန္တလေးသို့ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ခုနစ်မတ်လ ၂ရက်တော်လှန်ရေးကောင်စီတက်လာပြီးနောက် မန္တလေး၊မကွေး၊ စစ်ကိုင်းနှင့်ကချင်ပြည်နယ် လုံခြုံရေးနှင့်အုပ်ချုပ်မှုကော်မီတီ ဥက္ကဌ၊ ကချင်ဦးစီးအဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်းပူးတွဲ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ခုနစ်တွင် အမှတ် (၇) တပ်မဟာမှူးအဖြစ်မြစ်ကြီးနားသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၆၅ ခုနစ်တွင်မန္တလေးသို့ ထပ်မံပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။

၁၉၇၁ ခုနစ်တွင်ရတခဒုတိုင်းမှူးအဖြစ် မော်လမြိုင်သို့ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနစ်ဧပြီလ ၂၀ရက်နေ့တွင်စစ်တပ်မှအနားယူခဲ့ပြီး လူမှုဝန်ထမ်းဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ထိုစဥ်ကလူမှုဝန်ထမ်းဝန်ကြီးကား ဗိုလ်မှူးချုပ်သောင်းဒန်ဖြစ်သည်။ သူသည်စစ်သားဘဝဖြင့် မဟာရန်ကြီးအောင်၊ မဲခေါင်၊ အောင်မြေ၊ ရွှေတောင်ကြီး စစ်ဆင်ရေးအစအဆုံးထိတိုင်ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဂန္ဓမာ၊ ခါတော်မီ၊ မမ၊ အောင်မေတ္တာစသည့်စစ်ဆင်ရေး၌လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ – ၈၈ခုနစ်အထိသက်တမ်းလေးကြိမ် ဟားခါးမြို့နယ်ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်၊ ၁၉၇၄ – ၇၈ခုနစ်အထိ လူမှုဝန်ထမ်းဝန်ကြီး၊၁၉၇၈ – ၈၈ခုနစ်အထိ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်၊ ၁၉၇၁ – ၈၈ ခုနစ်အထိပါတီဗဟိုကော်မီတီဝင် စသဖြင့်ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

နမခဒုတိုင်းမှူးအဖြစ်ထမ်းဆောင်ခဲ့စဥ် ချင်းရေးရာကောင်စီလက်ထက်၌ ဖလမ်းအထကအတွက်ဘတ်ဂျက်ငွေချပြီးသားဖြစ်သော်လည်း အကောင်အထည်မဖော်သေးသဖြင့် တိုင်းမှူးဗိုလ်မှူးကြီးလွန်းတင်နှင့်အတူ ဖလမ်းမြို့သို့ကွင်းဆင်းကာ ၁၉၆၃ခုနစ်တွင်ဆရာကြီအီးဗန်ကြီး ဦးဆောင်မှုဖြင့်အသစ်ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ အစိုးရထောက်ပံငွေ ၅၆ ၆၆၂၈ ရရှိခဲ့သည်။ ဖလမ်းပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးကိုလည်း ဒေါက်တာရောဘတ်နီခွဲမှ ဒီဇိုင်းပုံစံသစ်ရေးဆွဲစေပြီး ၁၉၆၇ခုနစ်တွင်အသစ်ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ အစိုးရထောက်ပံ့ငွေ ၁၄ ၈၉၂၅၀ ရရှိခဲ့သည်။ ဤသည်ကားသူ၏မေတ္တာ စေတနာရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်းတစ်ပါးပင်ဖြစ်သည်။

တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ၁၉၆၂ခုနစ်မတ်လ (၉) ရက်နေ့တွင် ချင်းဦးစီးအဖွဲ့ကို အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဥက္ကဌကြီးဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းက ကိုယ့်ပြည်နယ်အသီးသီးပြန်သွားကြ၊ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလည်းလုပ်ဆောင်ကြ၊ ရန်ကုန်မြို့တော်၌ရုံးမစိုက်ကြဖို့ လမ်းညွှန်မိန့်ကြားခဲ့ပါသည်။ အချို့ကားလူကြီးမိန့်ကြားချက်အရ မိမိပြည်နယ်၊ မြို့တော်၌သာရုံးစိုက်ခဲ့ကြပေသည်။ သို့သော်ချင်းဦးစီးအဖွဲ့အနေဖြင့် ချင်းတောင်၌ဘာမျှမရှိသေး၊ ဖလမ်း၌လည်းအိမ်ရာတွေမရှိသေး၊ ဆောက်လုပ်ဖို့လည်း ရုံးနေရာမရှိစသဖြင့်အကြောင်းပြလျက် ရန်ကုန်မြို့၌ခဏရုံးစိုက်ရာမှ ၁၉၆၂ခုနစ်သြဂုတ်လတွင်ကလေးမြို့ ဝေဘူလရိပ်သာ၌သာ ရုံးသစ်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကြသည်။ ဤမြို့၌ချင်းဦးစီးရုံးစိုက်ရန် နှုတ်အားဖြင့်ပြောဆိုခြင်း မရှိသော်လည်းရုံးဌာန၊ ဝန်ထမ်းအိမ်ရာအသစ်ဆောက်လုပ်ရန် အထက်သို့တင်ပြတောင်းလျှောက်ခဲ့သည်။ ချင်းဝိ​သေသတိုင်း မြို့တော် ဖလမ်းမှလူမှုဝန်ထမ်းဦးစီးဌာန၊ ခရိုင်စိုက်ပျိုးရေးဦးစီးဌာနကိုလည်း ကလေးမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။

သူကနမခဒုတိုင်းမှူးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြောင်း သတင်းကြားသိသောအခါ ချင်းဦးစီးအဖွဲ့တွေက စိတ်ဇဝေဇဝါဖြစ်နေကြသည်။ သူ့အနေဖြင့်ချင်းတောင်သို့မပြောင်းရွှေ့ပါက သဘောတူမည်မဟုတ်​ကြောင်း၊ အတင်းပြောင်ရွှေ့စေမှာဘဲဟု တီးတိုးပြောဆိုနေကြသည်။ သူကိုယ်တိုင်ကလေးမြို့ ချင်းဦးစီးရုံးသို့သွားရောက်ပြီး ဤမြို့၌ချင်းဦးစီးရုံးစိုက်ချင်ကြပေမဲ့ ဗမာတွေကကော သဘောတူကြမလား၊ အမှတ် (၂) စတော့ဂိတ်၌လည်းပြောင်းထားဖို့ ပြောနေကြတယ်၊ မြေစာရင်းရုံးသွားကြည့်ကြပါ။ မြို့တော်ဖြစ်လာဖို့အတွက်သင့်တော်ပါ့မလားစသဖြင့် လမ်းညွှန်မိန့်ကြားပေးခဲ့သည်။

၁၉၆၄ နှစ်ဆန်းပိုင်း၌ တိုင်းခွဲ (၃) ပါတီစည်းရုံးရေးမှူးဒုဗိုလ်မှူးကြီး စောမြသိန်းနှင်အတူ ဟားခါးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ကွင်းဆင်းလေ့လာကြရာ လူကြီးကလူနေဖို့မသင့်တော်၊ တောတိရိစ္ဆန်တွေရဲ့ စားကျက်မြေဘဲဟု ထွက်ဆိုသဖြင့် သူ့အနေဖြင့်စိတ်ဝမ်းမသာဖြစ်နေသည်။ မကြာမီတိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးကြီးလွန်းတင်နဲ့အတူ ကလေးမြို့သို့ရောက်ရှိပြီး ချင်းဦးစီးရုံး၌အရေးပေါ်အစည်းအဝေးခေါ်ယူခဲ့သည်။ ဦးဆွန်ခိုလျန် (ချင်းဦးစီးဥက္ကဌ) ၊ ဦးပွတ်ပေါ၊ ဦးတင်ဇမ်၊ ဦးဝမ်သူးဟာရှိန် (အဖွဲ့ဝင်) တိုင်းမှူးဗိုလ်မှူးကြီးလွန်းတင်၊ အတွင်းဝန် ဦးအာရ်တွန်မှုန်း၊ ရုံးအဖွဲ့အနေဖြင့် ဦးနီအုပ်၊ ဦးငွန်တိုး၊ ဦးဘတုတ်၊ လေ့လာသူအဖြစ် ဒုတိုင်းမှူးဗိုလ်မှူးကြီးဗန်ကူးလ်၊ ပါတီစည်းရုံးရေးမှူး ဒုဗိုလ်မှူးကြီးစောမြသိန်းတို့ပါဝင်တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။

အစည်းအဝေးခေါ်ယူရခြင်းနှင့်ပတ်သက်ပြီး တိုင်းမှူးဗိုလ်မှူးကြီးလွန်းတင်က အထက်လူကြီးမှချင်းတောင်ကိုမတက်ကြသေးဘူးလားဆိုပြီး နှစ်ခါမေးနေခဲ့ပြီ။ ဒါကြောင့်မတက်ဘဲမဖြစ်ဘူး။ ဒီကနေ့ဆွေးနွေးဆုံးဖြတ်ဖို့လိုပြီ။ နေရာကျတော့ခင်ဗျားတို့ကိုယ်တိုင် ရွေးရမယ်စသဖြင့်မိန့်ကြာခဲ့ရာ မည်သူမျှမဆွေးနွေးကြချေ။ ကဲ ဆွေးနွေးကြပါ။ ဒီကနေ့မဆုံးဖြတ်လို့ရှိရင် မဖြစ်တော့ဘူးထပ်မံပြောကြားခဲ့ရာ ဦးပွတ်ပေါကအမှတ် (၂) စတော့ဂိတ်ကို တင်ပြသည်။ ဦးဆွန်ခိုလျန်က ဂန်ဂေါတစ်ဖက်ကမ်းကိုတင်ပြပြီး ဦးဝမ်သူးဟာရှိန်ကလည်း အဆိုပါနေရာသည်ချင်းတောင်အလယ်ဗဟိုကျသဖြင့် သင့်တော်ကြောင်းထောက်ခံသည်။ တိုင်းမှူးက ဂန်ဂေါက မကွေးတိုင်းထဲကျရောက်တာ၊ မဖြစ်နိုင်ဘူး၊ ချင်းဝိသေသတိုင်းထဲကဘဲ ရွေးကြပါ မိန့်ကြားသဖြင့် ဦးဝမ်သူးဟာရှိန်ထရပ်ပြီး ဟားခါးကအလယ်ဗဟိုကျသည်။ နေရာလည်းကျယ်၊ ဖွံဖြိုးတိုးတက်နေမှာဘဲဟုတင်ပြခဲ့သည်။ ထို့နောက်မည်သူမျှဆွေးနွေးခြင်း မရှိကြတော့ချေ။ တိုင်းမှူးက ပါတီစည်းရုံးရေးမှူးကိုလည်း အကြံပြုဖို့ပန်ကြားရာ ထပ်ဖြည့်ပြောစရာမလိုတော့ဘူး၊ အားလုံးအဆင်ပြေမှာဘဲ၊ ဗိုလ်မှူးကြီးဗန်ကူးလ်ပါဝင်တက်ရောက်လို့အားလုံးအဆင်ပြေကြောင်း တင်ပြခဲ့သည်။ အမှန်မှာ ဗိုလ်မှူးကြီးဗန်ကူးလ်အနေဖြင့် အဖွဲ့ဝင်ဦးဝမ်သူးဟာရှိန်းအား ချင်းတောင်အလယ်ဗဟိုကျတဲ့ ဟားခါးမြို့သို့ချင်းဦးစီးရုံးပြောင်းရွှေ့ရုံးစိုက်နိုင်ရေး ၊ ဟားခါးမြို့တော်ဖြစ်လာနိုင်ရေးအတွက် ကြိုတင်မှာကြားခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ထိုနေ့ကား ၁၉၆၄ခုနစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ရက်ဖြစ်သည်။ အချိန်တော်ကြာညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခဲ့ကြပြီးနောက် အများသဘောတူညီချက်ဖြင့် ချင်းဦးစီးအဖွဲ့ရုံးကို ဟားခါးမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့မည်ဆိုသည့်အစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်ချက်ကို လက်ထောက်အတွင်းဝန်ဦးနီအုပ်က မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ အတွင်းဝန်ဦးအာရ်တွန်မှုန်းက လက်မှတ်ရေးထိုးပြီး

အထက်သို့ဆက်လက်အတည်ပြုပေးရန် ရန်ကုန်မြို့၊ တော်လှန်ရေးကောင်စီဥက္ကဌရုံး ၊အတွင်းရေးမှူးဗိုလ်မှူးကြီးကိုကိုထံ ချက်ချင်းကြေးနန်းရိုက်ခဲ့သည်။ (၁၁၁) ကြိမ်မြောက် တော်လှန်ရေးကောင်စီအစည်းအဝေး၌ တင်ပြချက်အပေါ်ဘသဘောတူအတည်ပြုပြီး ကြေညာချက်အမှတ် (၃၅) အရ ဟားခါးမြို့သည်ချင်းဝိသေသတိုင်းမြို့တော် ဖြစ်လာသည်။ ချင်းဦးစီးရုံးအား ဟားခါးမြို့၌ဖွင့်လှစ်ရန် အတည်ပြုကြောင်းပြန်တမ်းကို အတွင်းဝန်ဦးအာရ်တွန်မှုန်းထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။ ပြောင်းရွှေ့ရေကိစ္စကိုလည်း အထက်မှစီမံပေးခဲ့သည်။

ဤသို့နိုင်ငံတော်ပြန်တမ်းထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီးသော်လည်း ဟားခါး၌အိမ်ရာမရှိ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ဖို့ကားလည်းမရှိကြောင်း ချင်းဦးစီးအဖွဲ့ရုံးမှအထက်သို့တင်ပြခဲ့ပြန်သည်။ ရုံးပစ္စည်းများသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် ခလရ (၄၂) ဒုဗိုလ်မှူးကြီးတင်အုန်းအားတာဝန်ပေးထားခဲ့ပြီး ကလေးမှရုံးသုံးပစ္စည်းများ သယ်ယူပို့ဆောင်ခဲ့ရာ ဝေဠုဝန်အရပ်အရောက်တွင် လမ်းလည်းပျက်၊ မိုးလေဝသဆိုးဝါးကြောင်း အကြောင်းပြပြီး နောက်သို့ပြန်လှည့်ခဲ့ကြသည်။ ဤသည်ဖြစ်ရပ်အခြေအနေကို တပ်ရင်းမှူးဒုဗိုလ်မှူးကြီး တင်အုန်းကအထက်သို့တင်ပြခဲ့သည်။ တိုင်းမှူးဗိုလ်မှူးကြီးလွန်းတင်က ချင်းဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဌ ဦးဆွန်ခိုလျန်ထံယခုကြေးနန်းစာရရှိလက်ခံသည်နှင့် ဟားခါးသို့ချက်ချင်းပြောင်းရွှေ့ရန်၊ မပြောင်းကြလို့ရှိရင်အရေးယူမည်ဖြစ်ကြောင်း အကြောင်းပြန်ပေးခဲ့သည်။ ဤသည်ကြေးနန်းစာရရှိသည်နှင့် ဟားခါးသို့ချင်းဦးစီးအဖွဲ့ရုံးပြောင်းရွှေ့ရေးကိစ္စ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။

၁၉၆၅ခုနစ်ဇူလိုင်လ ငါးရက်နေ့တွင်ချင်းဦးစီးရုံးကို လက်ထောက်အတွင်းဝန်ဦးနီအုပ်ကစတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှစတင်ကာ ဟားခါးမြို့သည် ချင်းဝိသေသတိုင်းမြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၅- ၇ – ၁၉၆၅ ရက်နေ့ထုတ် The News. Ligh of Burma ကလည်း Chin Usi selected Hakha as its Headquaters and Office has been opened on 5th July 1965 ဟုရေးသားထားသည်။ ထိုနေ့ဖွင့်လှစ်ပွဲ၌မြို့မိမြို့ဖဦးဆာခေါင်းက ကျေးဇူးတင်စကားပြောကြားခဲ့သည်။ ရုံးဌာနနှင့် ဝန်ထမ်းအိမ်ရာအတွက် ဗိုလ်မှူးကဲပ်လို၊ ပညာအုပ်ဦးထန်ဆွန်း၊ ဒေါက်တာတျဲလ်ကျုံလင်းတို့ကကူညီခဲ့သည်။ ရုံးအတွက်ဒေါက်တာတျဲလ်ကျုံလင်းနေအိမ်၊ ဝန်ထမ်းအိမ်ရာအဖြစ် ဗိုလ်ကြီးထလာမောင်၊ ပညာအုပ်ဦးထန်ဆွန်း၊ ဦးအန်မန်း၊ ဦးဟွတ်ခမ်တို့နေအိမ်ကို ငှားရမ်းခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၆ခုနစ်မေလ ၁၆ရက်နေ့တွင် ဖလမ်းမြို့မှ တိုင်းမင်းကြီးရုံးနှင့် အခြားတိုင်းအဆင့်ဦးစီးဌာနရုံးများ ဟားခါးမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။

၁၉၆၅ခုနစ်တွင်ဟားခါးမြို့ပြစီမံကိန်းကို အင်ဂျင်နီယာဒေါက်တာစောကူလ့်မှရေးဆွဲခဲ့သည်။ ဥက္ကဌဦးဆွန်ခိုလျန်က ဆတ်တားလမ်းလေဆဲန်အရပ်ကို ရုံးနေရာအဖြစ်ရွေးခဲ့သည်။ ဗိုလ်မှူးကြီးဗန်ကူးလ်နှင့်မြို့ခံလူကြီးများဖြစ်ကြသော မေဂျာကဲပ်လို၊ ကပ္ပတိန်ရွှေမန်လင်း၊ ဝန်ထောက်ဦးဘချစ် ၊ဒေါက်တာတျဲလ်ကျုံလင်း တို့ကမူ ယခုချင်းဦးစီးရပ်ကွက်နေရာကို ရွေးခဲ့ကြပြီး စျေးသစ်နှင့်မြို့သစ်ရပ်ကွက်တစ်ဆက်တည်းဖြစ်ရန်ရည်ရွယ်လျက် အဓိကရွေးနေရခြင်းဖြစ်သည်။

တစ်ဖန် တစ်ချိန်ကထန်တလန်ရွာဟောင်းသည် ဘောမ်၊မှာရ်၊ လူရှေတို့၏ရွာဟောင်းဖြစ်ပြီးလမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအရလည်း ပိုမိုသင့်တော်သည့်ယခုနေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ကြရန်လည်း သူကအကြံပြုခဲ့ပြီး ၁၉၆၀ပြည့်နှစ်မှစတင်ကာ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၅ခုနစ်တွင်မြို့၊ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာဖြစ်လာပြီး ဦးမန်နွယ်အိမ်ကို နလကရုံးအဖြစ်ငှားရမ်းခဲ့ကြသည်။ ၁၅- ၇- ၁၉၈၀ရက်နေ့တွင်ပြုလုပ်သော ထန်တလန်မြို့နယ်ပြည်သူ့ကောင်စီ အလုပ်အမှုဆောင်အစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်ချက် ၂/ ၈၀အရ လှန်တလန် Thlantlang မှထန်တလန် Thantlang အမည်နာမသစ်အဖြစ်အများသဘောတူ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။

၁၉၆၄ခုနစ် မန္တလေးမြိ့၌ကျင်းပသောပြည်ထောင်စုနေ့ပွဲတော် ကျင်းပရေး၊ စစ်ကိုင်း၊ ရွာသစ်ကြီး၌တည်ထားသော ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံဖြိုးရေးသိပ္ပံအဆောက်အဦးသစ်ဆောက်လုပ်ရေး အနီးကပ်ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ မူးမြစ်၊ ချင်းတွင်း၊ မြစ်သာ၊ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းမြေလွတ်ရြေိုင်း လယ်ယာမြေအကောင်အထည်ဖော်ရေး၊ လုံပီးစိုက်ပျိုးရေးသင်တန်းကျောင်းနှင့်တစ်ကွ ချင်းဝိသေသတိုင်း အစိုးရဥယျာဥ်ခြံများ အကောင်အထည်ဖော်ရေး အနီးကပ်ကွင်းဆင်းကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ခုှုစ်ဇန်နဝါရီလတွင် ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီးလှဟန်နှင့်အတူ နာဂတောင်တန်းလှည့်လည်ခဲ့ပြီး လေရှီးနှင့်အမ့်ပေါ်၌ အစိုးရထောက်ပံငွေနှစ်သောင်းကျပ်ဖြင့် ဘော်ဒါဆောင်ဆောက်လုပ်ပေးခဲ့သည်။ ကျောင်းသားများအားအဝတ်အစားနှင့် စာရေးကိရိယာများ ထောက်ပံခဲ့သည်။ ဤနှစ်၌ပင်လေးတန်းအောင် ကျောင်းသား၁၄ ယောက်တို့အား တစ်လ ၃၀ကျပ်ထောက်ပံလျက် မြို့ပေါ်ကျောင်းသို့ဆက်လက်ပညာသင်ယူစေခဲ့သည်။ ထိုချိန်မတိုင်မီ ဤနယ်တစ်လွှား၌ လေးတန်းအောင်မရှိသေးချေ။ သွေးချင်းတို့ဌာနေ ပညာအောင်ပန်းလှိုင်လှိုင်ပွင့်လန်းစေဖို့ ရေကြည်သွန်းလောင်းသည့် မဟာကျေးဇူးရှင်ပုဂ္ဂိုလ်ထူးပေတည်း။

၁၉၆၈ခုနစ်မေလကုန်တွင် ဖလမ်းမြို့ကိုမီဇိုအဲမ်အင်အဲဖ်အဖွဲ့အင်အားသုံးရာကျော်က ညအချိန်ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီးမြို့သူသားများ လိုင်ဇို၊တာရွှန်း၊ လုံရန်း၊ လုံပီးစသည့်ကျေးရွာများသို့ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ မြို့မရဲစခန်း၊ ရဲကြေးနန်းရုံးများမီးရှို့ပစ်ခဲ့ပြီး လက်နက်နှင် အစိုးရငွေတိုက်က ၅၆ ၀၀၀ကျော်ကိုလည်းဖောက်ထွင်းယူသွားခဲ့သည်။ ဤသတင်းကြားသိသည်နှင့် ချက်ချင်းပင်ဒုတိုင်းမှူးဗိုလ်မှူးကြီးဗန်ကူးလ်သည်ရဟတ်ယဥ်ဖြင့် ဖလမ်းမြို့မကွင်း၌ဆင်းသက်ခဲ့စဥ် ရန်သူများကပစ်ခတ်သော်လည်း သီသီကလေးလွတ်မြောက်ခဲ့ပြီးပြန်လှည့်ခဲ့သည်။ ကလေးမြို့သို့ချက်ချင်းရောက်ရှိပြီး တပ်ရင်းမှူးဒုဗိုလ်မှူးကြီးငိုဇမ်နှင့်ပြည်သူ့တပ်မတော်သားများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ရန်သူများနောက်တန်းပြန်ဆုတ်ကြပြီး ထန်တလန်နယ်ဆိငိုင်အရပ်၌ တိုက်ပဲဲဖစ်ပွားကာ ရန်သူဖက်မှလေးဆယ်ကျော်ကျဆုံးပြီးထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူများလည်းရှိသည်။ မကြာမီမြို့သူသားများ စိတ်အေးချမ်းသာစွာဖြင့်မြို့ထဲပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။

၁၉၆၇ခုနစ်မှစတင်ကာ နမခဒုတိုင်းမှူးဘဝ ဖြင့် အထက်အမိန့်အရ မမ၊ ခါတော်မီစစ်ဆင်ရေးအရ တရာမဝင် ဝင်ရောက် အခြေချသူများအား စိစစ်မှုများ​ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး စည်းမျဥ်းစည်းကမ်းနှင့်မကိုက်ညီသူတို့အား ဖယ်ရှားစေကာ ဥပဒေနှင့်အညီ စနစ်တကျနေရာချပေးခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့်ကဘော်ချိုင့်ဝှမ်းတွင် မြို့သစ်ဆိုသည့် အမည်ဖြင့် အသစ်တည်ထောင်ပေးခဲ့သည်။ အချို့ကျေးရွာများကိုလည်းအမည်သစ်သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်လျက် ဆက်လက်အတည်ပြုနိုင်ရေး အထက်သို့တင်ပြပေးခဲ့သည်။

၁၉၇၅ခုနစ် ဧပြီလတွင် ပညာရေးဝန်ကြီးဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်းနှင့် ဆော၊ ကန်ပက်လက်၊ မင်းတပ်၊ မတူပီသို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မတူပီ၌ ဟားခါး – မတူပီကားလမ်းသစ် ဖွင့်ပွဲ အခမ်းအနား၌ မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုမှဟားခါး၊ ဖလမ်း၊ ကလေးစသဖြင့်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး လူထုတွေ့ဆုံပွဲလည်းပြုလုပ်ခဲ့သည်။ တွဲဖက်အထက ၅၊ အထက ၅၊ တွဲဖက်အလက ၂၅၊ အမက ၄၅၊ အသစ်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ မူပြ ၇၀၊ လယ်ပြ ၁၈၊ ထက်ပြ ၁၇ဦးအသစ်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟားခါးမူကြိုကျောင်းနှင့်တစ်ကွ ဟားခါး၌ ၄၊ ဖလမ်း၌ ၅၊ တီးတိန်၌ ၅ခုစသဖြင့်ရိပ်သာဆောက်လုပ်ပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင်ဖလမ်း၊မင်းတပ်၊ ဝမ်သူး၊ အောက်ကန့်၌လည်း လူငယ်ဂေဟာအသစ်ဆောက်လုပ် စီစဥ်ပေးခဲ့သည်။

လူမှုဝန်ထမ်းဝန်ကြီးအဖြစ်ထမ်းဆောင်ခဲ့စဥ် ၁၉၇၄ခုနစ်သြဂုတ်လ ရေကြီးလွှမ်းမိုးမှုကြောင့်အချို့နေရာအိမ်ရာ ကျောင်းဆောင်များပျက်စီးသဖြင့် ကျောင်းသားများပညာသင်ကြားနိုင်ရေး အားပေးကူညီခဲ့သည်။ ဤနှစ်မြေငလျင်လှုပ်မှုကြောင့် ပုဂံဘုရားပုထိုးများ ပျက်စီးသဖြင့် အသစ်တည်ထားပြုပြင်မွမ်းမံရေးကိုလည်း စီမံကွပ်ကဲခဲ့သည်။ နိုင်ငံအချင်းချင်းချစ်ကြည်ရင်းနှီးရေးပိုမို ထွန်းကားနိုင်ရေးအတွက်လာအိုနိုင်ငံသို့ ဆန်အိတ်တန် ၃၀၀၊ ဆားဆယ်တန်ပို့ပေးခဲ့သည်။ မုန်တိုင်း၊ငလျင်ဒဏ်ခံ ဟွန်ဒူးရပ်စ်၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသို့ ဒုက္ခသည်များအတွက် လိုအပ်သည့်အကူအညီပေးခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံသားရေနစ်မျောပါသွာသည့် (၆)ယောက်ကိုလည်း နေရပ်သို့အသီးသီး ပြန်လည်ပို့ပေးခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် ကျိုင်းတုန်နယ်မှ စစ်ဘေးဒုက္ခသည် နှစ်ထောင်ကျော်ခန့်အတွက် လေယဥ်မှစားနပ်ရိက္ခာချပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနစ်တွင် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံမှ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်များ ပလက်ဝမြို့နယ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။အများစုကား ဘောမ်၊ ခူမီး၊မြိုအမျိုးအနွယ်ဝင်များဖြစ်ကြသည်။ ကုလားတန်၊ မီးချောင်းရေကြီးမှုကြောင့်အိမ်ရာ (၂၀၁) ခုပျက်စီးခဲ့သည်။ အမက ၂၅၊ တွဲဖက်အလကတစ်ကျောင်းကိုလည်းစီစဥ်ပေးခဲ့သည်။ တစ်ဖန်ထန်တလန်မြို့နယ် စားနပ်ရိက္ခာခက်ခဲမှုကြောင့် ဒေါက်တာဖွတ်လွှီးက ပြည်နယ်ပြည်သူ့ကောင်စီသို့တင်ပြခဲ့သည်။ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဦးရှန်အုပ်နှင့်ညှိနှိုင်းပြီး ဆိုင်ဆိချောက်ကားလမ်းသစ် ဖောက်လုပ်ရေးစတင်ခဲ့သည်။ လိုအပ်သည့်ဆန်များကို ထန်တလန်မြို့နယ် ကုန်သွယ်ရေးရုံးမှတစ်ဆင့် ဖြန့်ဝေစေခဲ့သည်။

၁၉၇၉ခုနစ်မှစတင်ကာ ဟားခါး – ဂန်ဂေါလမ်းကိုသူဦးဆောင်စည်းရုံးမှုဖြင့် စတင်ဖောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအသင်းတော်များကောင်စီ ရန်ကုန်မြို့မှဒေါက်တာကျော်သန်း၊ ဆရာတော်ဆန်းအောရ်၊ ဆရာကြီးဦးဆွမ်မန်းတို့၏စီစဥ်မှုဖြင့် ငွေကျပ်သုံးသိန်းဖြင့် ပံပိုးခဲ့သည်။ သူကိုယ်တိုင်ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီး ဦးလှထွန်းထံကိုယ်တိုင်တင်ပြခဲ့သဖြင့် နောက်ပိုင်းတွင်အစိုးရက တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ဤလမ်းမကြီးကား ငါတို့သားမြေးတို့အတွက် အမွေကောင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ယခုမူကားပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး ဖြစ်နေပေပြီ။ ၁၉၈၆ခုနစ်မေလ ၁၅က်နေ့တွင်တီနမ်ရွာ၌ကားလမ်းဖွင့်ပွဲပြုလုပ်ခဲ့ရာ ဒေသပါတီကော်မတီဥက္ကဌဦးအီကေကင်ငင်းက ဖဲကြိုးဖြတ်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။

မြေထိုးစက်တစ်ခုအထက်ကိုတင်ပြခဲ့သဖြင့် ဟားခါးမြို့သို့အင်ဂျင်နီယာဦးထာဘိခ်က ကလေးမြို့မှမောင်းနှင်ခဲ့သည်။ ဟားခါးမြို့ဟောင်း အိမ်ကျာရ်လိုဧက ၂၀၀ကျော်တူးဖော်ခဲ့သည်။ တလန်ဇာရ်ရွာနားလိုင်ဗားကန်မှ ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်ယူနိုင်ရန် ဆည်မြောင်းအင်ဂျင်နီယာဦးသိန်းထွန်းကို တိုင်းတာစေခဲ့သည်။ ဘွန်လုံရွာနားစမ်းချောင်းရေကိုလည်း ကိုယ်တိုင်လေ့လာခဲ့သည်။ ဟားခါးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး ကုတင် (၁၀၀) ဆံဆောက်လုပ်နိုင်ရေး ၃၅ ၀၀၀၀ ရရှိနိုင်ရေးအထက်သို့တင်ပြခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ခုနစ် ဧပြီလ ငါးရက်ဟားခါးလူထုတွေ့ဆုံပွဲ ပြုလုပ်ပြီး စားသုံးဆန်အခက်အခဲ၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကောင်းမွန်စွာရရှိရေး၊ ဒေသကောလိပ်ကိစ္စ၊ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးအသစ်ဆောက်လုပ်ရေး၊ တက္ကသိုလ်စာပေးစာယူဖြေဆိုရေး၊ လှေကားထစ်လယ်ယာကိစ္စရပ်များ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ သို့သော်ဤသည်လုပ်ငန်းများမပြီးပြတ်သေးခင် ၁၉၈၈ခုနစ် သြဂုတ်လ အရေးအခင်းကြောင့် မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။

၁၉၇၇ခုနစ် နိုဝင်ဘာလနှစ်ရက်နေ့တွင် ဟားခါးမြို့ ၊ ပြည်နယ်ပြည်သူ့ကောင်စီရုံး၌ပြုလုပ်သော အစည်းအဝေး၌ ဟားခါးမြို့တော်ရုံးကိုအခြားသင့်တော်သည့်နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ရေးကိစ္စဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ဦးထန်းရှယ်၊ ဦးရာလ်ဆိုင်းလို၊ ဦးအောင်ဖာတို့က သဘာပတိအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ အကျေအလည်ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခဲ့ကြပြီး အများစုက သဘောတူခဲ့ကြသည်။ ပြည်နယ်ပြည်သူကောင်စီ အလုပ်အမှုဆောင်ဦးချာအုပ်တစ်ဦးတည်းကသာ ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ဟားခါးမြို့မိမြို့ဖဦးဟရန်နောလ်အနေဖြင့် ကန့်ကွက်လွှာတင်သွင်းခဲ့သည်။ သူ့အနေဖြင့်လည်း အထက်လူကြီးများထံထပ်ဆင့်တင်ပြပေးခဲ့သဖြင့် ဟားခါးမြို့တော်ရုံး ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။

၁၉၇၅ခုနစ်တွင် ကိုလံဘိုအလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲ တက်ရောက်သည်။ ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် ဥရောပတစ်ခွင်လှည့်လည်သည်။ ၁၉၈၆ခုနစ်နိုဝင်ဘာလတွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတကြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစန်းယုနှင့်အတူ ဘဂ်လားဒေ့ရှ်၊ ဒက္ကားမြို့တော်သို့ ချစ်ကြည်ရေးခရီးထွက်ခဲ့သည်။ ကြက်ခြေနီစံပြစခန်း ၊ လူရည်ချွန်စခန်းဖြစ်မြောက် ဖွင့်လှစ်ရေး၌လည်း တစ်ဖက်တစ်လမ်းမှပါဝင်ခဲ့သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကလေးများနှစ်ကျင်းပရေး ဗဟိုကော်မီတီ၌လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ လူငယ်ရိပ်သာ၊ ဂေဟာများဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ လက်မှုပညာ၊ စက်ချုပ်၊ ဆံပင်ညှပ်၊ ပညာသင်ကြားနိုင်ရေး ကိုလည်း ဝန်ကြီးဘဝ၌စီစဥ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၆ခုနစ်တွင်မီးဘေး ရေဘေးကြောင့်အိမ်ရာ ၃၀၉၇၄ ပျက်စီးဆုံးရှုံးပြီး လူပေါင်း ၃၆ ၇၅၀ ယောက်ဒုက္ခကြုံကြိုက်ခဲ့သဖြင့် ထောက်ပံငွေ ၁၇ ၃၉၇၉၀ ရရှိနိုင်ရေးစီစဥ်ပေးခဲ့သည်။ ချင်းပြည်နယ် ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားရရှိရေး၊ တာဝါတိုင်များ စိုက်ထူနိုင်ရေးအတွက်လည် ကြိုးပမ်းအားပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ -၇၈ ခုနစ်အတွင်းချင်းပြည်နယ်တွင်ဘိန်းခင်း ၁၀ ၂၄၀၈ဧကဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။ ဤသည်လုပ်ငန်းဖြစ်မြောက်အောင်မြင်ရေးအတွက်လည်း ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲခဲ့သည်။

နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်၊ ပါတီစည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရေးကော်မတီအဖြစ်ထမ်းဆောင်ခဲ့စဥ် ထန်တလန်မြို့နယ်ပြည်သူ့ကောင်စီ အလုပ်အမှုဆောင် ဦးဟရန်းလျန်၊ ဦးထောင်းအဲရ်။ တွန်းဇံမြို့နယ် လုပ်ငန်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဌဦးကျင်ဇခုပ်တို့အား တိုင်တန်းခြင်းခံရသဖြင့် တာဝန်မှခဏရပ်နားစေခဲ့သည်။ ထို့အပြင်တွန်းဇံမြို့နယ်မှ ဦးဘီလန်ကျင်ပေါင်၊ ဦးဒေါက်မင်ထန်း၊ ဦးထန်ကျင်ပေါင်၊ ဦးငူလ်ခမ်ဒါလ်၊ ဦးပေါ်ဇခင်၊ ဦးဟရမ်လွေး(ခွါပီး) ဦးမောင်ရီး (မှန်ထောင်) ဦးလိန်းထန်း၊ ဦးထန်ငိုက်ခမ် (တွီးထန်) ဦးထပ်ဒွန်း (ထန်တလန်) နှင်တကွ မတူပီ၊ မင်းတပ်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်မှပါတီကောင်စီလူကြီးအချို့လည်း ပါရှိခဲ့သည်။ ထိုစဥ်ကသူ့အနေဖြင့် တာဝန်ရှိပုဂ္ဂိုလ်အနေဖြင့် အတတ်နိုင်ဆုံးပါဝင်ကူညီခဲ့သဖြင့် တာဝန်မှရပ်စဲခြင်းမရှိဘဲ မူလရာထူးပြန်လည် ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဤသည်ကားသူတစ်ပါးအပေါ် မေတ္တာစေတနာတကယ်ထားရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၈၈ ခုနစ်စက်တင်ဘာလတွင်နိုင်ငံရေးမှအနားယူသည်။ မကြာမီပါတီစုံဒီမိုကရေစီ၊ တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ၊ ဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ကန်ပက်လက်၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ၊ ဟားခါး၊ ထန်တလန် မြို့များသို့ ဦးပေါင်ဒိုးနန်၊ ဦးလိန်းဟာတို့နှင့်အတူ သွားရောက်ကြကာ စည်းရုံးရေးဝင်ခဲ့ကြသည်။

သူသည်ဝန်ကြီးဘဝ၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်ဘဝနှင့် လွတ်လပ်ရေးနေ့အောင်ပွဲသဘင်၊ ပြည်ထောင်စုနေ့ဆွေးနွေးပွဲများသာမက နိုင်ငံတော်ကောင်စီမှကြီးမှူးကျင်းပသော ပညာရေးဆွေးနွေးပွဲ (၁၉၇၉ ခုနစ် အောက်တိုဘာလ) ၊ တိုင်းရင်းသားယဥ်ကျေးမှုဆွေးနွေးပွဲ ( ၁၉၈၁ ခုနစ် ဖေဖော်ဝါရီလ) ၊ မြန်မာစာဆွေးနွေးပွဲ (၁၉၈၁ ခုနစ် ဇူလိုင်လ) ၌လည်းပါဝင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ခုနစ်မေလ ၁၅ရက်ဟားခါးအထက (၁) ခန်းမ၌ပြုလုပ်သော ပြည်သူ့လွှတ်တော်အတွေ့အကြုံ ရှင်းလင်းပွဲပြုလုပ်ပြီး သဘာပတိအဖွဲ့အဖြစ် ဦးငွန်ခါရ်၊ ဦးချာအုပ်၊ ဦးဇိုမောင်၊ ဦးထန်ဆွန်း၊ အခန်းအနားမှူးအဖြစ် ဦးဖိုးကြွယ်က ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဤအစည်းအဝေးသည်သူ့ဘဝ၌အပျော်ရွှင်ဆုံး၊ အဆင်ပြေဆုံးလည်းဖြစ်သည်ဟုသူကိုယ်တိုင် မြွက်ကြားခဲ့ဘူးသည်။

သူသည်ကား ၁၉၅၂ခုနစ်တွင်ဖလမ်းမြို့နယ် ကလောမွှန်ကျေးရွာနေ စော်ဘွားဦးထန်သင်းလျန်နှင့် ဒေါ်မဲန်ဇင်းသမီးမကေမန်နှင့်ထိမ်းမြား ဆောင်နှင်းခဲ့ပြီး တစ်ဦးတည်းသောသမီး မိုင်ဆွီအဲမ်ဗန်ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနစ်တွင်အိမ်ထောင်ကွဲခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနစ်တွက်အမရပူရပျိုဖြူ မရင်ရင်နှင့်ထပ်မံအိမ်ထောင်ပြုခဲ့ပြီးသားသုံးယောက်ထွန်းကားခဲ့သည်။ သားကြီးထန်ချင်ဘိခ်သည် သင်းဘောသားဘဝနှင့် ရေနစ်ဆုံးသွားခဲ့သည်။ သားလတ်ကမိဘအိမ်ရာ ဥယျာဥ်ခြံကို ပြုစုစောင့်ရှောက် လေသည်။

၂၀၀၇ခုနစ်ဧပြီလတွင် ချင်းပြည်နယ် ဟားခါးသို့အလည်တစ်ခေါက် ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မြို့မိမြို့ဖများကဝက်ထီး၊ နွားနောက်သတ်ပေးကာ ဂုဏ်ပြုညစာစားပွဲတည်ခင်းပြုလုပ်ပေးလျက် သူကိုယ်တိုင်ဂုဏ်ပြုအမှာစကားပြောကြားခဲ့သည်။ ဆရာကြီးဦးဟွတ်ဆွမ်းက ကျေးဇူးတင်စကားကြောကြားပြီး ဆရာတော်ဒိန်းနစ်ငွန်ထောင်းမန်က တရားဒေသနာတော်ဟောပြောခဲ့သည်။ ဟားခါး၊ ထန်တလန်မြို့သူသားများအနေဖြင့် ဟားခါး – ဂန်ဂေါကားလမ်းပေါ်၌ သူ့အားဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် အမှတ်တရကျောက်တိုင်စိုက်ထူပေးသည်။ တစ်ဦးမေတ္တာ တစ်ဦးမှာဆိုရိုးအလား သူကိုယ်တိုင်သိန်းတစ်ရာပေးအပ်လှူဒါန်းလျက် ဗန်ကူးလ်ဖောင်ဒေးရှင်းကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့ကို ဟားခါးအခြေစိုက် ချင်းခရစ်ယာန်ဆက်သွယ်ရေးအဖွဲက ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲလျက်ရှိသည်။

သူသည်တောလိုက်မုဆိုးသမားဖြစ်သည်။ ဂေါက်ရိုက်၊ ဘော်လုံးကစား၊ ပင်ပေါင်ရိုက်၊ စာဖတ်ဝါသနာလည်းပါသည်။ ဆောင်းပါးများကလောင်သွေးပြီး ချင်းဘာသာဖြင်လည်းစာအုပ်ထုတ်ဝေသည်။ ငါကအပြောသမားမဟုတ်၊ လက်တွေ့သမားဖြစ်ကြောင်း တဖွဖွပြောကြားခဲ့သည်။ တောမီးရှို့ခြင်းတားမြစ်ရမည်။ ရွှေ့ပြောင်းတောင်ယာစနစ်ပပျောက်အောင် လုပ်ဆောင်ရမည်။ အပန်းဖြေစခန်း၊ ဘေးမဲ့တော သတ်မှတ်တည်ထောင်နိုင်ရမည်။ စိမ်းလန်းစို​ပြည့် ချင်းပြည်နယ်ဖြစ်စေချင်သည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးကောင်းမွန်အောင် ဆောင်ရွက်ရမည်။ အိမ်ခြေများများနှင့်စုပေါင်းသည့်ရွာကြီးအဖြစ်တည်ထောင်ရမည်။ ပညာရေးအားပေးရမည်။ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအထောက်အကူပြု သင်တန်ကျောင်းများ ဖွင့်လှစ်ရမည်။ အဂ်လိပ်စာ စကားတတ်မြောက်ရမည်။ ကျေးရွာတိုင်းစာကြည့်တိုက် ဖွင့်ထားရမည်။ပညာပေး သတင်းလွှာ စာစောင်တွေထုတ်ဝေရမည်။ ကလေး – ဖလမ်း- ဟားခါး- ထန်တလန် – ရေဇွာ – မတူပီ – ဆမီး -ပလက်ဝကားလမ်း ကိုလည်းအကောင်အထည်ဖော်ရမည်ဟုလည်း တဖွဖွမိန်ဆိုခဲ့ဘူးသည်။

သူသည်လူငယ်ဘဝအထိ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၅ခုနစ်တွင် ဖလမ်းမြို့၌ ဆရာတော်သတေဖန်ဟရဲကီယိုးကနှစ်ခြင်းဗတ္တိဇံမင်ဂလာပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ခုနစ်တွင်ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည်သဘောထားကြီးသည်။ ရိုးသားဖြောင့်မတ်ပြီး သူတထူးကို အားပေးကူညီချင်စိတ်ပြင်းပြသည်။ ၁၉၈၄ခုနစ်တွင် ချင်းပြည်နယ် ထန်တလန်မြို့၌ ပြည်ထောင်စုအလံတော်ကြိုဆိုပွဲရှိသည်။ အထိမ်းအမှတ်ဆောင်းပါးအဖြစ် ဂါဒီယာန်သတင်းစာ၌ အယ်ဒီတာဦးရစ်ချတ်ဇာသူးက Introducing Thantlang Township ဆောင်းပါးရေးသားခဲ့သည်။ အဆိုပါဆောင်းပါးထဲ၌ ဤသည်စာကြောင်းကို ရေးထည့်ခဲ့သည်။ ‘The best known personality and the highest ranking political figure from Thantlang Township is Council of State Member U Vankulh’.ဤသည်စာသား သူကိုယ်တိုင်ဖတ်ရှုသောအခါ အလွန်အမင်းဝမ်းသာဂုဏ်ယူနေသည်။ သို့သော်ဆောင်းပါးရှင်ကိုမသိရှိခဲ့ချေ။ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဦးသွမ်ခါရ်ကိုမေးကြည့်သည်။ ဆရာတော်ဂျိမ်းစ်ဆန်အွေးကိုလည်းမေးခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ဆောင်းပါးရှင်အယ်ဒီတာဦးရစ်ချတ်ဇာသူးအားအိမ်သို့ခေါ်ဖိတ်ပြီးဂုဏ်ပြုဧည့်ခံခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းသူကိုယ်တိုင် သူ့အိမ်သို့ကားလေးဖြင့်သွားလည်လျက် မေတ္တာလက်ဆောင်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤသည်ကားသူတစ်ပါး၏အောင်မြင်မှုအပေါ် ထပ်တူထပ်မျှဝမ်းမြောက်ဂုဏ်ယူသည်မက သူတစ်ပါး၏ကျေးဇူးမေတ္တာသိရှိနားလည်ပေးမှုကိုလည်း ပေါ်လွင်စေခဲ့သူ လူပုဂ္ဂိုလ်ထူးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူ့အနေဖြင့်ခရိုင်ဝန်ဦးဇာဟူး၊ ဆရာတော်ဒေါက်တာ ဒေးဗစ်ဗန်ဘိခ်၊ ဝန်ကြီးဦးဇာရဲလျန်၊ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးဟရန်ထီယိုး၊ ဆရာကြီးဦးထန်ဇာတွန်းတို့ကိုလေးစားကြောင်း၊ လူငယ်တွေအတုယူဖွယ်စံပြပုဂ္ဂိုလ်ထူးများဖြစ်ကြောင်း ပြောပြခဲ့ဘူးသည်။

၂၀၀၈ခုနစ်တွင်အမေရိကပြည်ထောင်စုသို့ သူ့မိသားစုထံသွားလည်ခဲ့သည်။ ထိုမှအပြန်ကျန်းမာရေးမကောင်းတော့သဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ တပ်မတော်စစ်ဆေးရုံ၊ အာရှတော်ဝင်ဆေးခန်း၌ ပြုစုကုသခဲ့သည်။ သို့သော်မသက်သာလှ တဖြည်းဖြည်းဆိုးဝါးလာသည်။ မမှားသောရှေ့နေ၊ မသေသော ဆေးသမားဆိုရိုးအလား ၂၀၁၂ခုနစ် မတ်လ (၁၁) ရက်နေ့လည် ၁၁: ၅၈နာရီအချိန်တွင် ဘဝနေဝင်ခဲ့ပြီ၊ ဘဝတစ်ပါးပြောင်းကြွသွားပြီဖြစ်သည်။ ချစ်ဇနီး သားသမီးများ၊ ညီအစ်ကို ဆွေမျိုးသားချင်းများ၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များ စွန့်ခွာခဲ့ပြီ။ မပြန်လမ်းသို့မြန်းခဲ့လေပြီ။ သူ၏နော်ဆုံးစျာပနအခန်းအနား၌ တစ်ချိန်တုန်းကသူ၏လုပ်ဖော်ဆောင်ဖက် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ကိုယ်တိုင်ကြွမြန်းလျက် ကျန်ရစ်သည့်မိသားစုများအား ရင်းနှီးစွာတွေ့ဆုံလျက် နှိမ်သိမ့်အားပေးစကားပြောပေးခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကျင့်ထုံးအရ ရေဝေးသင်းချိုင်းကုန်း၌ ထိုနှစ်မတ်လ ၁၃ရက်နေ့တွင် မီးတင်ရှို့ပစ်ပြီး အကြွင်းကျန်အရိုးပြာကိုကား သူမြတ်နိုးတွယ်တာရာ ချင်းပြည်နယ် ဟားခါးမြို့တော် သူ၏ အမှတ်တရ ကျောက်တိုင်ဝင်း၌ ကောင်းမွန်စွာ မြေမြှုပ်သင်ဂြိုဟ်ခဲ့လေသည်။ မွေးရပ်တီခွါန်တုမ်းရွာက ဘိုးဘွားအမွေနေအိမ်ကို မူလလက်ရာမပျက် ပြုပြင်မွမ်းမံကာ ကျေးရွာခန်းမဆောင်အဖြစ် ယနေ့ထိရှိနေသည်။

ကျားကြီးခြေရာကြီး ဆိုရိုးရှိပေသည်။ သူသည်လူသာမန်မဟုတ် မိုးကျရွှေကိုယ်၊ တစ်မိပေါက် တစ်ကောင်ဖွား သားကောင်းယောကျ်ားစင်စစ်ပင်ဖြစ်သည်။ ယနေ့ထိမြန်မာနိုင်ငံမှဘီဂျီအဲဘွဲ့တံဆိပ်ဆွတ်ခူးရရှိသူနှစ်ဦးသာရှိခဲ့ရာ သူနှင့်ဗိုလ်ကြီးနော်ဆိုင်းတို့ကသာ ရရှိခဲ့သည်။ တို့ချင်းချင်းတိုင်းရင်းသားထဲက ပထမဦးဆုံး လူမှုဝန်ထမ်းပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး။ ဗဟိုပါတီ ကော်မီတီဝင် သက်တမ်းငါးကြိမ်၊ ပြည်သူ့ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် သက်တမ်းလေးကြိမ်။ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင် သက်တမ်းသုံးကြိမ်ထိတိုင် ရွေးချယ်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် အာဂယောကျ်ားပင်ဖြစ်သည်။ လူကြီးလူကောင်းပီပီ သူ့လုပ်ဆောင်ချက်တွေ အများကြီး ကျန်ရှိနေဦးမည်။ မြောက်များစွာထဲက အနည်းငယ်သာ လက်လှမ်းမီသမျှ ရေးသားနေရခြင်းဖြစ်သည်။ ကျောင်းသားဘဝ၊ စစ်သားဘဝအတွေ့အကြုံ အခက်အခဲ၊ စစ်ဗိုလ်အရာရှိဘဝ၊ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင် ဘဝဖြတ်သန်းကျော်လွှားခဲ့ရသည်များ ကျန်ရှိနေပေဦးမည်။ ပြောမဆုံးပေါင် တောသုံးထောင်ပမာ ရှိနေမည်။ ၁၉၇၇ခုနစ် စက်တင်ဘာလတွင်ပြုလုပ်သော ထန်တလန်မြို့နယ်ပါတီညီလာခံ ရွေးချယ် တင်မြှောက်ပွဲ၌ မဲမထမြောက်သဖြင့် ထန်တလန်မြို့နယ်ပါတီစည်းရုံးရေးကော်မတီအဖြစ်သာ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့်သတင်းကြားသိရာ၌လုံးဝစိတ်ဝမ်းမသာ ဖြစ်နေသည်။ နောက်ပိုင်းတွင်မြို့နယ်ပါတီစည်းရုံးရေးကော်မတီဥက္ကဌအဖြစ် ဟားခါးမြို့မှ ဦးဇာဟရဲလိန်းအားတိုက်ရိုက်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဦးရှန်အုပ်အား ရွေးချယ်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။

ဗိုလ်မှူးကြီးဗန်ကူးလ်သည် လူထဲကလူဖြစ်သည်။ သူ့ဘဝတွင် ရေဆန်ကိုလှော်ခတ်တက်ခဲ့ရသလို ရေစုန်ကိုကိုလည်း မျောပါနေရသည်လည်းရှိပေသည်။ လူ့ဘဝသည်ရေစီးတစ်ခါ ရေသာတစ်လှည့်ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်ပါးအရှည်ရေးသားရခြင်းမှာ သူ့အားဂုဏ်ပြုလိုခြင်း အရိုအသေပေး သည့်အနေဖြင့်ပင်ပန်းအနစ်နာခံရေးသားပြုစုနေရခြင်းဖြစ်သည်။ လူသားချင်းဖြစ်သော သူ့ကိုအပြစ်အနာအဆာ လုံးဝမရှာချင်၊ တမလွန်ဘဝ တစ်ဖက်ကမ်းကူးခဲ့ပြီးသော အဖိုးဦးလေးအရာကို ဝေဖန်ပုတ်ခတ် ကဲ့ရဲ့ခြင်းလုံးဝမလုပ်ချင်။ လောကသားမြေကြီးသားအပေါင်းတို့သည် လောကဧည့်သည်များဖြစ်ကြသည်ဆိုသည့်စာသားကို လေးလေးနက်ထောက်ခံနှလုံးသွင်းသည်။ သူ့မှာအားနည်းချက်များရှိသလို အားသာချက်လည်းရှိနေမည်။ သူ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ ကောင်းကျိုးသယ်ပိုးဆောင်ရွက်မှုများကို ရေးသားမှတ်တမ်းတင်နေရခြင်းဖြစ်သည်။ သူ့ခေတ်အခါက လူကြီးလူကောင်းပီပီ နာမည်ကျော် ခေါင်းဆောင် တစ်ဦးကို ဂုဏ်ပြုလေးစားရမည်သာ။ ကိုယ့်လူကြီးမိဘအရာတွေအရှက်ခွဲ ပုတ်ခတ်ကဲ့ရဲ့ဖို့ ကျွန်တော့်အား ကျေးဇူးရှင်အမေကမွေး အဖေကကျွေးမွေးစောင့်ရှောက်ခဲ့ခြင်းမဟုတ်ချေ။ကျွန်တော်ကမနောဆိုး သဘောပုပ်လူစားမျိုးမဟုတ်ချေ။လူလူချင်းစာနာ ကိုယ်ချင်းစာသည်။ အ​ကောင်းမြင်စိတ်ရှိသည်။ မေတ္တာစေတနာကို ရှေ့တန်းတင်သည်။ ကျွန်တော့်အရေးအသား အပြောအဆိုများအပေါ် မလိုတစ်မျိုး လိုတစ်မျိုးနဲ့ ရှေ့တစ်မျိုး နောက်ကွယ်တစ်ဖုံ ဝေဖန်ပြစ်တင်ကဲ့ရဲ့ဆဲဆိုပေမယ့်လည်း လောကဓမ္မတာထုံးစံအရ လမ်းဘေးသစ်ပင် ဓားထစ်ချခြင်းခံရသည်။ အမြင့်ဆုံးသစ်ယားပင်တွေ မိုးကြိုးပစ်ခြင်းခံရသည်ကို သဘောပေါက်သင်ခန်းစာယူနေသည်။ ဤလောကမှာ အားလုံးသဘောတူသည်ဆိုသည့်ညီမျှခြင်းကား ရှားနေသည်ဟုယူဆသည်။ သူတစ်ထူးကို စိတ်ရင်းအမှန်ချစ်ကြည်ညိုလေးစားပါသည်။

တစ်ခါက အားတုံ့အားနာ ရှက်ကိုးရှက်ကန့် ကြောက်ရွံရွံနဲ့ အခက်ခဲထဲမှဖုန်းဆက်ခဲ့သည်။ ဦးလေးဆီလာလည်ချင်တယ်။ ကိုယ်ရေးအကျဥ်း၊ လုပ်ဆောင်ချက်တွေ မှတ်တမ်းတင်ချင်တယ်။ အင်တာဗျူးလုံးဝမဟုတ်​ဘူး။ နိုင်ငံရေး၊ လူမျိုးရေး၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးလုံးဝမပါဘူး။ ဦးလေးလည်းသက်တော်ရှည်ပြီ၊ တတိယအရွယ်ရောက်နေပြီဆိုတော့ နောက်နောင်ထပ်တွေ့ဆုံဖို့ မလွယ်တော့ဘူးတင်တယ် စသဖြင့် နိဒါန်းချီကာ ပြောပြပေးသည်။သူကဤသို့ဆက်မေးသည်။ ခင်ဗျားဘယ်ကလဲ။ ဟားခါး ထန်တလန်နယ်ကလား။ နာမည်ကော ဘယ်သူလဲ ၊ဘာလုပ်သလဲတဲ့။ ကျွန်တော်ဤသို့ဖြေးညှင်းစွာဖြေကြားပေးသည်။ ကျနော်က မတူပီမြို့နယ်ကပါ။ စာပေသမားပါ၊ စာရေးဆရာတော့မဟုတ်ဘူး။ ဆောင်းပါး၊ ကဗျာတွေရေးဘူးတယ်။နာမည်လည်း ပြောပေးရာ နာမည်တော့ ကြားဘူးတယ်။ Laiholh Reltu, Muko Mekazin တွေမှာ စာရေးဘူးတယ်မဟုတ်လားတဲ့။ အားတဲ့အချိန် လာလည်ပါ ရတယ် စသဖြင့် လှိုက်လှဲစွာခေါ်ဖိတ်သည်။

နောက်တစ်နေ့အဖော်နဲ့သွားလည်ခဲ့သည်။ လူကြီးအိမ်မို့ အားနာပါးနာ ကြောက်စိတ်လည်းရှိသလို။ အိမ်ဝင်းတံခါးဝမှကြိုနေသည်။ ရောက်ရောက်ချင်းသူစပြောသည်က မတူပီက ဆာလိုးနဲ့ ဖလမ်းကျောင်းနေဖက်၊ငယ်သူငယ်ချင်း၊ လူငယ်ဘဝနဲသူဆုံးသွားတာ နှမြောစရာတဲ့။ ပြီးတော့ဦးဆန်နိန်း၊ ဗိုလ်ကြီးတိုက်ချွန်း၊ ဦးယုံဒေါမိသားစုတွေအကြောင်း မေးခဲ့သည်။ မိဘက ဘာလုပ်သလဲ။ ပါစတာသားလား။ အစိုးရဝန်ထမ်းလား။ သားကောဘာလုပ်သလဲတဲ့။ မဟုတ်ဘူး ဦးလေးရယ် မိဘကတောင်သူလယ်လုပ်ယာခုတ်ပါ။ ကိုယ်လည်းကောင်းကောင်းပညာမသင်ဘူး။ စာပေဝါသနာထုံတယ်။ ဘာမှမလုပ်ဘူး။ တို့အဖိုးအဖွားတွေလို ဤမြေမှာနေ ဤမြေမှာသေမယ့်လူစားမျိုးဘဲဟု ရယ်ရယ်မောမောနဲ့ပြောပြပေးခဲ့သည်။

ပြီးနောက်ဤသို့သူကဆက်မေးသေးသည်။ ဦးလေးကိုအရင်ကမြင်တွေ့ခဲ့လားတဲ့။ အေး မြင်တွေ့ခဲ့ဘူးတယ်။ သားကငယ်သေးတယ်။ ၁၉၇၅ခုနစ် ဧပြီလတုန်းက မတူပီမှာကားလမ်းသစ်ဖွင့်ပွဲရှိလို့ ဝန်ကြီးဒေါက်တာခင်မောင်းဝင်းနဲ့ကြွလာတုန်းက ပထမဦးဆုံးတွေ့မြင်ခဲ့တယ်။ ဗိုလ်ကြီးအောင်ဆန်းသူရိယ တိုက်ချွန်းနဲ့အပြန်အလှန်အလေးပြုကြတာ အံ့သြတယ်၊ အထူးအဆန်းနဲ့မြင်တယ်။ အချို့ကအလေးပြုကြတယ်၊ အချို့ကိုလက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ကြတယ်မဟုတ်လား။ ပြီးတော့ ၁၉၈၉ခုနစ်နိုင်ဘာလ ဦးပေါင်ဒိုးနန်နဲ့အတူ မတူပီသို့တစညပါတီစည်းရုံးရေးနဲ့လာကြတုန်းကလည်းမြင်တွေ့ခဲ့ဘူးကြောင်း ပြောပေးရာ ဦးလေးလည်းဝမ်းသာသည်.

ကျွန်တော်ကအိမ်မှကြိုတင်ပါလာသည့် အဘနဲ့ပတ်သက်သည့်စာအုပ်များ သူ့ရှေ့၌ လှန်လှောပြသပေးသည်။ ပညာတန်းဆောင်ထဲက ဝန်ကြီးဗိုလ်မှူးကြီးလှဟန်နဲ့အတူ နာဂတောင်တန်းခရီးစဥ်၊ ဇိုမီးမဂ္ဂဇင်းထဲက ချင်းပြည်နယ်ခရီးစဥ်၊ ရှေ့သို့ထဲက စံပြကြက်ခြေနီမောင်မယ်တွေ ကြိုဆိုတာတွေ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကလေးများနှစ်ရုပ်ပြမှတ်တမ်း၊ ၁၉၈၁ခုနစ် ဒီဇင်ဘာလထုတ် ချင်းပြည်နယ်သတင်းစဥ်တွေ ပြသရင်း ကိုယ်ရေးသားစုဆောင်းသည့် အချက်အလက်များဖတ်ပြပေးရာ သူကလည်း ဝမ်းသာကြည်နူး အားတက်လွန်းလို့ အိမ်ခန်းထဲခဏဝင်ကာ စာအုပ်တွေ မေတ္တာလက်ဆောင်တွေ တစ်ပါတည်း ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ မကြာမီလဖက်ရည်မုန့် စားသောက်ဖွယ်ရာများလည်းတည်ခင်းချပေးသည်။ အတူတူထိုင်ရင်းစားကြရင်း သူ့ဘဝနဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်များအား မေးမြန်းမှတ်သားခဲ့သည်။ သူကလည်း စိတ်ရှည်ရှည်နဲ့ပြောပြ ပေးသည်။ အချို့ကား မေ့ပစ်ကုန်ပြီတဲ့။နေရာဒေသ၊ ခုနှစ်သက္ကရာဇ်တွေလည်းကောင်းကောင်းမမှတ်မိတော့ဘူလို့လည်း သူ့အားနည်းချက်များရိုးသားစွာဝန်ခံသည်။

ကျွန်တော်ကဦးလေးအား ဤသို့အကြံပြုခဲ့သည်။ ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပတ္တိရေးသားစေလိုသည်။ လွှန်ကျိုးမျိုးရိုးကနေစပေါ့၊ မွေးရပ်ဇာတိ၊ ပညာသင်ကြားခြင်း၊ ဂျပန်ခေတ် လဲဗီးစစ်သားဘဝ၊ အဂ်လိပ်စစ်သားဘဝ။ တပ်ခွဲမှူး၊ တပ်ရင်းမှူး၊ ဒုတိယတိုင်းမှူးဘဝ။ တလက ဥက္ကဌ၊ ဝန်ကြီးဘဝ၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်၊ ဘဝတကွေ့အခက်အခဲ၊ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ချက်များ၊ ပြည်ပခရီးစဥ်မျာ။ တက်လူငယ်များအား မှာကြားချက်များ၊ ဖွံဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက်အမြင် စသဖြင့် ပြောပေးရာ သူ့အနေဖြင့် အိမ်ထောင်ရေး၊ ဘာသာရေးကိုလည်း တစေ့တစောင်းဖြည့်စွက် ပြောပြပေးခဲ့သည်

နောက်ဆုံးခွဲကာနီးအချိန်တွင် ကျွန်တော်ဤသို့ထပ်ပြောခဲ့သည်။ ကျွန်တော်တို့ချင်းလူမျိုးထဲက လူကြီးလူကောင်း၊ လူတော်လူကောင်းတွေအများကြီးဘဲ။ အချို့ဆိုရင် သူတို့သမိုင်းကြောင်းလူတွေကသိပ်မသိကြဘူး။ လုပ်ဆောင်ချက် ကြိုးပမ်းချက်တွေလည်းရှိမှာဘဲ။ မှတ်တမ်းမတင်နိုင်ကြတာနှမြောတသဖွယ်ကောင်းတယ်။ အများစုက ကောင်းကင်ရွှေပြည်စံမြန်းကြုန်ပြီ၊ နောင်တရလည်း အလကားပါဘဲလို့။ ဦးလေးအနေနဲ့ကိုယ်ရေးအတ္ထုပတ္တိရေးထုတ်ဖြစ်စေလိုတယ်၊ ဆုတောင်းပေးပါတယ်။ ဤသို့ဆက်ပြောပြပေးသေးသည်။

ကျနော့်အနေနဲ့ဘုရားတရား ဦးထိပ်ထားတယ်။ လူကြီးသူမ ရှေ့နောက်မှီပုဂ္ဂိုလ်ထူးတွေ ကြည်ညိုလေးစားတယ်။ စာအုပ်စာပေ ချစ်မြတ်နိုးတယ်။ ကိုယ့်ကျေးဇူးရှင်အပေါ်သစ္စာမမဲ့ဘူး။ ကိုယ့်အားကျေးဇူးပြုသူအား ကျေးဇူးတင်စကားပြောပေးဖို့ ဝန်မလေးဘူး။ လူကြီးသူမတွေ့ဆုံချဥ်းကပ်ပြီး ဘဝနောက်ကြောင်းမေးမြန်းချင်တယ်။ ကိုယ့်ယဥ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကား၊ စာပေ ချစ်မြတ်နိုးရုံမက ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် မြှင့်တင်လိုသည့်စိတ်ဆန္ဒလည်းရှိကြောင်း စသဖြင့် ရင်ဖွင့်ပြောပြပေးရာ အေး ကောင်းတယ်၊ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ပါ၊ အားမငယ်နဲ့၊ တစ်နေ့နေ့ကျရင်အဖြေပေါ်လာမှာ၊ အကျိုးကျေးဇူးခံစား အသီးအနှံလည်းရိတ်သိမ်းမှာ။ ဤနေ့သားအဖ ဒီလိုတွေဆုံရတာဝမ်းသာတယ်၊ နောက်လည်းလာလည်ပါ။ သားရဲ့သဘောထားတွေ အထုံဝါသနာတွေတော့ အပြောအဆိုမှာသိသာပြီ။ အခုဒီလောက်တောင်စာအုပ်စာတမ်းတွေပြသနိုင်တာသော်မှ ဝမ်းသာတယ်။ အိမ်မှာအများကြီးစာအုပ်စာပေရှိနေဦးမှာမဟုတ်လားတဲ့။ ကဲ သောက်ဦး၊ စားပါ အားမနာနဲ့။ လာလည်တာ ဝမ်းသာတယ်။ စာတွေများများဆက်ရေးပါ စသဖြင့် အားတက်စကားပြောမှာကြားခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တုန်က လူကြီးလူကောင်း ဝန်ကြီးပီပီ တွေ့ရဆုံရသည်အပေါ် ကျွန်တော့်အနေဖြင့်ဝမ်းသာဂုဏ်ယူမဆုံးပါ။

နေ့ရက်အပတ် လမှနှစ်သို့တိုင် အရာခပ်သိမ်းဟူသမျှတို့သည် အချိန်တန်လျှင် ဟောင်းနွမ်းနေရလေသည်။ ပန်းတို့မည်သည် ဖူးငုံပွင့်ခြင်းဖြင့် ကြွေကြစမြဲ။ လူတို့မည်သည် ပျိုရွယ်အိုခြင်းဖြင့်သေကြစမြဲပါ။ ငါတို့တစ်တွေ အချိန်တန်လျှင်အိမ်ပြန်ကြရမည့်သူတွေဘဲ။ ချင်းတောင်တန်းရှိ တောင်ဇလပ်၊ စွယ်တော်၊ကသစ်ပန်းမာလာတွေ လှိုင်လှိုင်ဖူးပွင့်နေကြသော်လည်း အချိန်တန်လျှင်ညှိုးနွမ်းခြောက်သွေ့နေစမြဲပင်။ ဘွေနူး၊ မဏိပူရ၊ လည်မျို၊ မြစ်သာ၊ မုန်းချောင်း (ဟောလ်ဗား)ရေတို့လည်း နွေရာသီရောက်တိုင်း ခန်းခြောက်နေလေသည်။ သို့သော် တိုင်းချစ်ပြည်ချစ် မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်တွေ၊ သမိုင်းဖန်တီးသူတွေ၊ ပြုစုရေးသားသူတွေ အသက်ခန္ဓာကြွေလွင့်သော်လည်း ထိုသူတို့လုပ်ဆောင်ချက်တွေ ရေးထိုးမော်ကွန်စာတိုင်တို့က လေထုထဲလွယ်လင့်တကူပျောက်လွင့်မည်မဟုတ်ချေ။ ဗိုလ်မှူးကြီဗန်ကူးလ်အနေဖြင့် သန်မြန်တုန်းအရွယ် အသက်ရှင်ခဲ့စဥ် ကိုယ်စွမ်းဥာဏ်စွမ်းရှိသလောက် တိုင်းပြည်နှင့်လူမျိုးတွက် စွမ်းစွမ်းတမံမေတ္တာစေတနာသန့်သန့်ဖြင့် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ချက်များကား ချင်းပြည်နယ် ချင်းလူမျိုးများရှိနေသရွေ့ တည်ရှိနေမည်သာ။ ရှေ့ဆောင် လမ်းသစ် ညွှန်ကြားပြသပြီး အတိတ်နိမိတ်ဖွင့်ပြ မှာကြားချက်များလည်း ယနေ့တက်လူငယ်များ ရင်ဝယ်စိတ်ထဲ မီးပမာထွန်းလင်းနေမည်သာ။ စမ်းချောင်းရေကြည်ပမာ တသွင်သွင်စီးဆင်းနေမည်ဟု တထစ်ချယုံကြည်မျှော်လင့်နေလေသတည်း။

လေ့လာကိုးကား စာအုပ်စာတမ်းများ

၁။ ချင်းပြည်နယ်ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ၏ ကိုယ်ရေးမှတ်တမ်း အကျဥ်းချုပ် (၁၉၇၄)

၂။ ၁၉၇၃ခုနစ် ဒုတိယအကြိမ်ပါတီညီလာခံ ဗဟိုကော်မတီဝင်လောင်းများ၏ ကိုယ်ရေးမှတ်တမ်းအကျဥ်းချုပ်။

၃။ ၁၉၆၂ – ၁၉၆၅ခုနစ် ပြည်နယ်များ၏တိုးတက်မှုများ

၄။ တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ (၁၉၇၄)

၅။ ပညာတန်ဆောင်မဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၇၁ ခုနစ် ဖေဖော်ဝါရီလ

၆။ ပထမအကြိမ်ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဆဌမအစည်းအဝေးသို့ ဝန်ကြီးအဖွဲ့တင်ပြသည့်အစီရင်ခံစာ။ (၉- ၉- ၁၉၇၆)

၇။ စတုတ္ထအကြိမ်ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစည်းအဝေးသို့ နိုင်ငံတော်ကောင်စီ၏ အစီရင်ခံစာ။ (၃၀- ၉- ၁၉၈၅)

၈။ ချင်းပြည်နယ်သတင်းစဥ် ။ ( ၃၁- ၁၂- ၁၉၈၁၊ ဟားခါးမြို့)

၉။ ပလက်ဝမြို့၊ ပထမအကြိမ်ပြည်သူ့ကောင်စီ နဝမအစည်းအဝေးသို့ မြို့နယ်ပြည်သူ့ကောင်စီအဖွဲ့မှတင်ပြသည့်အစီရင်ခံစာ (၁၉၇၆ခုနစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ)။

၁၀။ မောင်ဆွေသက် – လွတ်လပ်ရေးပုံရိပ်များ

– Col.Vankulh Ka Tuanbia

– Salai Joel Ling – Iton nak

– Dr.Bawi Hu – Chin Hmaisuang hna Tuanbia

– CACC.Mekazin. 2007 August

– TABC.Authawng 1990 May

– Muko 2009 Marrch, 2009 June, 2013- March

– Hakha No (1) BEHS.Golden Jubilee Mekazin

– Seino Thawngthanh nak (8-4-1988)

– ဗိုလ်မှူးကြီးဗန်ကူးလ် ကိုယ်တိုင်ပြောပြချက်များ။ ၂၀၀၅- ဒီဇင်ဘာလ၊ ၂၀၀၇ ဒီဇင်ဘာလ။

– ဦးရှန်အုပ်၊ဦးချာအုပ်၊ ဦးဗန်လျန်၊ ဦးသွမ်ခါရ် တွေ့ဆုံမေးမြန်းချက်များ။ ၁၉၉၂ ဧပြီလ။ ၁၉၉၉ ဧပြီလ၊ ဟားခါးမြို့။