ဆောင်းပါး

ဆလိုင်းခင်မောင်သိန်း (Ed.D) “လူ”သည် “ပညာရေးစနစ်”ကို ဖန်တီး၏။ “ပညာရေးစနစ်”က လူနှင့်၊ နိုင်ငံကို ပုံသွင်းပြန်၏။ သို့ဆိုပါလျှင် … “ပညာရေးစနစ်” တစ်ခုသည် လူသား၏ ဘဝတစ်ခု၊ နိုင်ငံ၏ အနာဂါတ်တစ်ခုကို ပုံသွင်း၊ တည်ဆောက် ယူရာတွင် မည်မျှ အရေးပါသနည် ဆိုသည်ကို လူသားတိုင်း မေးသင့်၊ ဖြေသင့်သော မေးခွန်းတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ အသေချာဆုံးသော အဖြေတစ်ခုမှာ တခြားနိုင်ငံများနှင့် နိုင်းယှဉ်လျှင် ဘက်ပေါင်းစုံမှ လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံ နိမ့်ကျနေခြင်းမှာ မှားယွင်ခဲ့သော ပညာရေးစနစ်တစ်ခု၏ ရလဒ်သာ ဖြစ်သည်ကို မည်သူမျှ ငြင်းပယ်၍ မရနိုင်ပေ။ “ခေတ်သစ် ပညာရေးစနစ်”၊ ဤစနစ်ကိုကား “global citizenship” ဖြစ်လာရန် “global education” ဟု ပြောစမှတ် ပြုလာကြ၏။ လူသားတို့သည်…

Salai Kimo ဤအချက်ကို ရခိုင်လူထုမှ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိရှိရန်လိုအပ်သည်။ ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်အရေးကို ပြောခြင်းသည် ရခိုင်လူမျိုးများကို ဆန့်ကျင်ခြင်း မဟုတ်။ရခိုင်ပြည်သူများ၏ အမျိုးသားရေးအခွင့်အရေးကို ချင်းတို့က ငြင်းပယ်ခြင်းလည်း မဟုတ်ပါ။ ရခိုင်တို့သည် မိမိတို့၏ နယ်မြေတွင် ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ခွင့် ရှိသကဲ့သို့ ချင်းတို့သည်လည်း မိမိတို့၏ နယ်မြေတွင် ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ခွင့် ရှိရမည် ဆိုခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ ရခိုင်တို့အတွက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်သည် တရားမျှတလျှင် ၊ ချင်းတို့အတွက်လည်း တရားမျှတရမည်။ ရခိုင်တို့၏ နယ်မြေအခွင့်အရေးကို ကာကွယ်ရမည်ဆိုလျှင် ၊ချင်းတို့၏ နယ်မြေအခွင့်အရေးကိုလည်း ကာကွယ်ရမည်။ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီဆိုသည်မှာ တစ်ဖက်လူမျိုး၏ အခွင့်အရေးကို အသိအမှတ်ပြုပြီး မိမိတို့၏ အခွင့်အရေးကိုလည်း တန်းတူတောင်းဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ပလက်၀မြို့နယ်သည် ချင်းပြည်နယ် ဖြစ်ကြောင်း ချင်းလူမျိုး တွေ ပြောလျှင် ရခိုင်တချို့မကြိုက်ကြ၊…

Chin World Media ၁၉၈၈ ခုနှစ် သြဂုတ်လမှာ မြန်မာနိုင်ငံ တ၀န်းမှာ ကျောင်းသားပြည်သူတွေဟာ လမ်းပေါ်ထွက်ပြီး ဒီမိုကရေစီရရှိရေးအတွက် ဆန္ဒပြတောင်းဆိုခဲ့ကြပါတယ်။ အဲ့ဒီအချိန်က ချင်းကျောင်းသားခေါင်းဆောင် အနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများသမဂ္ဂ (မကသ) နဲ့ ချင်းအမျိုးသားသမဂ္ဂ (CNU) တို့မှာ ဦးဆောင်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ဆလိုင်းငိုင်ဆာ့ခ်နဲ့ အဲ့ဒီအချိန်က”၈၈၈၈ အရေးတော်ပုံနှင့် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ချင်းအမျိုးသားများလှုပ်ရှားမှု”အကြောင်းတွေကို လွန်ခဲ့တဲ့၂၀၂၀ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၆ ရက်မှာ တွေ့ဆုံမေးမြန်းခဲ့ပါတယ်။ မေး။ ။ အဲ့ဒီတုန်းက ချင်းကျောင်းသားသမဂ္ဂ နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများသမဂ္ဂ (မကသ) မှာ ပါဝင်လှုပ်ရှားဖြစ်ခဲ့ပုံတွေကို ပြောပြပါဦး။ ဖြေ။ ။ ရှစ်လေးလုံးအရေးတော်ပုံကြီးမှာ ချင်းကျောင်းသားတွေကော၊ အပြင်က မြို့မိမြို့ဖတွေကော အများကြီးလှုပ်ရှားကြတယ်။ ပထမဆုံးအနေနဲ့ ချင်းကျောင်းသားအကြောင်းပြောရရင်- ကျနော်တို့တတွေ ချင်းကျောင်းသားများသမဂ္ဂ (CSU) ကိုဖွဲ့ခဲ့တယ်။…

DonBosco အခုလက်ရှိ မလေးရှားနိုင်ငံမှာ နေထိုင်နေကြတဲ့ ဒုက္ခသည်တွေအတွက် အရင်ကနဲ့ မတူဘဲ အလွန် စိုးရိမ်စရာကောင်းတဲ့ အခြေအနေတစ်ခု ဆိုက်ရောက်လို့ လာနေပါတယ်။ မလေးရှား အစိုးရအနေနဲ့ ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (UNHCR) ရဲ့ ဒုက္ခသည် မှတ်ပုံတင်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို ခေတ္တ ဆိုင်းငံ့ထားဖို့ ညွှန်ကြားလိုက်တဲ့အပြင်၊ UNHCR ရဲ့ မလေးရှားနိုင်ငံအတွင်း အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုလုံးကိုပါ ပြန်လည် သုံးသပ်ဖို့အထိ လုပ်ဆောင်လာတာကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအပြောင်းအလဲဟာ မလေးရှားရောက် ရိုဟင်ဂျာ ဒုက္ခသည်တွေအပါအဝင် စစ်ဘေးနဲ့ နိုင်ငံရေး ပဋိပက္ခတွေကြောင့် ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်လာကြတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံသား ဒုက္ခသည် သောင်းပေါင်းများစွာရဲ့ ရပ်တည်ရေးနဲ့ အနာဂတ်အပေါ် ကြီးမားတဲ့ ရိုက်ခတ်မှုတွေ စတင် ဖြစ်ပေါ်စေနေတာဖြစ်ပါတယ်။ မလေးရှား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးရဲ့ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုချက်အရ UNHCR…

DonBosco အိန္ဒိယ ဗဟိုအစိုးရရဲ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ် နိုင်ငံခြားထောက်ပံ့ငွေ (စည်းမျဉ်းသတ်မှတ်ရေး) ပြင်ဆင်ချက် ဥပဒေကြမ်း (FCRA) ဟာ လက်ရှိ ပုံစံအတိုင်းဆိုရင် လက်ခံနိုင်ဖွယ် မရှိတာကြောင့် ပြင်ဆင်မှုတွေ ပြုလုပ်ပေးဖို့ ဗဟိုအစိုးရထံ ပူးတွဲ အစီရင်ခံစာ တင်သွင်းသွားဖို့ မီဇိုရမ် ပြည်နယ် အစိုးရနဲ့ ပြည်နယ်ရဲ့ ထိပ်သီး အသင်းတော် အဖွဲ့အစည်းတွေ ဆုံးဖြတ်လိုက်ကြပါတယ်။ ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဇူလိုင် ၂၅ ရက် (စနေနေ့) က ဝန်ကြီးချုပ်ရဲ့ တရားဝင် နေအိမ်မှာ ဝန်ကြီးချုပ် Lalduhoma နဲ့ Mizoram Kohhran Hruaitute Committee (MKHC)၊ Council of Churches in Mizoram (CCM) တို့မှ ခေါင်းဆောင်တွေ တွေ့ဆုံ…

Salai Cung Lian Hu ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်ပိုင်းက ကုလားတန် မြစ် ရေကြီးရေလျှံမှုကြောင့် ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်နဲ့ အိန္ဒိယနယ်စပ် ကုလားတန်မြစ်ဖျားဘက်မှာ အိုးအိမ်ပျက်စီးမှုဖြစ်စဉ် ဖြစ်ပွားခဲ့ပါတယ်။ ကုလားတန်မြစ်ရေဟာ ၁၀နှစ်တန်တန်၊ ၁၅ နှစ်တန်တန် သာမန်ထက်ပိုတဲ့ ထူးကဲတဲ့ မြစ်ရေကြီးမှု ဖြစ်လေ့ရှိပါတယ်။ ဒါကိုလည်း ပလက်ဝမှာ ငယ်ငယ်ကနေဖူးတော့ အတွေ့အကြုံအရ သိနေတာပါ။ အဲဒီရေကြီးမှုရဲ့ ကြီးမားတဲ့သက်ရောက်မှုကို ချင်းပြည်နယ် ပလက်၀မြို့နယ်နဲ့ရခိုင်ပြည် နယ်ဘက်က အချို့မြို့တွေလည်း ခံကြရပါတယ်။မြစ်ရေကြီးတာဟာ မုန်တိုင်းမိုးကြောင့်ဖြစ်ပေမဲ့ ကုလားတန်မြစ်ညာဘက်မှာ သဘာဝသစ်တောတွေ ပြုန်းတီး လာတဲ့အခါ မိုးရေတွေကို သဘာဝအတိုင်းမတားဆီးနိုင်တော့ဘဲ ကုလားတန်မြစ်တကြော ရခိုင်ပြည်နယ်ဘက်ကို အရှိန်အဟုန်စီးဆင်းသွားတာကြောင့် ရေကြီးရေလျှံမှုဒဏ်ကို ခံရတဲ့သဘောပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ မြစ် ရေကြီးရေလျှံမှုကြောင့် ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်နဲ့ အိန္ဒိယနယ်စပ် ကုလားတန်မြစ်ဖျားဘက်မှာ အိုးအိမ်ပျက်စီးမှုဖြစ်စဉ်ကို…

DonBosco အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်တက္ကသိုလ်ထဲမှာရှိတဲ့ သဘာဝသမိုင်းပြတိုက်နဲ့ သုတေသနစင်တာ (NHM&RC) ဟာ နိုင်ငံတော်အဆင့် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲအာဏာပိုင်အဖွဲ့ (NBA) ရဲ့ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို ခံလိုက်ရပါတယ်။ ဒီမီဇိုရမ်တက္ကသိုလ် (MZU) ဟာ အိန္ဒိယအစိုးရက တိုက်ရိုက်ပံ့ပိုးထားတဲ့ ဗဟိုတက္ကသိုလ် (Central University) ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှာ စတင်တည်ထောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အိန္ဒိယအစိုးရရဲ့ အမျိုးသားအဆင့် အသိအမှတ်ပြုကောင်စီ (NAAC) ကနေ အဆင့်မြင့်ဆုံးအဆင့်ဖြစ်တဲ့ ‘A’ Grade သတ်မှတ်ပေးထားသလို၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံရဲ့ ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ် ၁၀၀ စာရင်း (NIRF Rankings) ထဲမှာလည်း ပုံမှန်ပါဝင်လေ့ရှိပြီး အရှေ့မြောက်ဒေသက ဗဟိုတက္ကသိုလ်တွေထဲမှာ ထိပ်တန်း (၅) ခုစာရင်းဝင် အဆင့်မြင့်တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ မြန်မာနိုင်ငံ ချင်းပြည်နယ်နဲ့ နယ်စပ်ချင်း…

DonBosco မြန်မာနိုင်ငံမှာ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ၅ နှစ်တာကာလအတွင်း လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေကြောင့် သေဆုံးသူအရေအတွက်ဟာ ၁ သိန်းကျော်အထိ စံချိန်တင်မြင့်တက်လာခဲ့တယ်လို့ ACLED ဒေတာတွေက ဖော်ပြနေချိန်မှာပဲ၊ ကုလသမဂ္ဂနဲ့ ချင်းလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ (CHRO) ဘက်ကလည်း မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အခြေအနေတွေဟာ ယခင်ကထက် ပိုမိုဆိုးရွားပြိုလဲလာနေပြီး စစ်ကော်မရှင်ဟာ ချင်းပြည်နယ်မှာ သာမန်စစ်ပွဲတစ်ခုကို ဆင်နွှဲနေတာမဟုတ်ဘဲ အကြမ်းဖက်မှု ကမ်ပိန်းတစ်ခုကို လုပ်ဆောင်နေတာဖြစ်တယ်လို့ နိုင်ငံတကာကို ထုတ်ဖော်သတိပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒီနှစ် ၂၀၂၆ ဧပြီလ၊မေလမှာ ချင်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းက ဖလမ်း၊တွန်းဇံမြို့နယ်တွေကို စစ်ကောင်စီပြန်သိမ်းပြီးနောက် တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ မြန်မာနိုင်ငံအနောက်မြောက်ဖက်ခြမ်း ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနဲ့ ယောနယ်စပ်ဒေသတွေ၊ ကလေး -ဂန့်ဂေါလမ်း၊ ကလေး-တမူးလမ်း စတဲ့အိန္ဒိယ-မြန်မာ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းတွေကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ဖို့စစ်ကော်မရှင်ဟာ စစ်မှုထမ်းအသစ်များကို အကာအကွယ်သုံးပြီး အင်အားထောင်ချီနဲ့ စစ်ဆင်ရေးလုပ်ခဲ့ပေမဲ့၊ မိုးတွင်းကာလ မြေပြင်စိန်ခေါ်မှုတွေကြားထဲကနေ တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်တွေရဲ့…

အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဒေသရဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေကို သုတေသနပြုနေသူတွေအတွက် မြန်မာနိုင်ငံမှာ မကြာသေးခင်က ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက် (၃) ခုဟာ အဲဒီဒေသရဲ့ အခြေအနေကို ထပ်ပြီးတော့ အာရုံစိုက်လာစေခဲ့ပါတယ်။ ပထမတစ်ခုကတော့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၂ ရက်နေ့က ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်၊ ဟွိုင်ယာစီရွာမှာ ရိုဟင်ဂျာ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးနဲ့ ကလေးငယ် အနည်းဆုံး ၁၇၀ ခန့် အသတ်ခံခဲ့ရပြီး တခြားသူတွေလည်း အများအပြား ဒဏ်ရာရခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဉ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး Human Rights Watch (HRW) က ၂၀၂၆ မေလမှာ ထုတ်ပြန်တဲ့ အစီရင်ခံစာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒုတိယတစ်ခုကတော့ စစ်ကော်မရှင်တပ်တွေက ချင်းပြည်နယ် (မီဇိုရမ်နဲ့ မဏိပူရတို့နဲ့ ထိစပ်နေတဲ့) ဖလမ်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်ပိုင်း…