အသွင်ပြောင်းအစိုးရသစ်လက်ထက် ပြည်သူသိခွင့်မရ သေးတဲ့ အချက် ၅ ချက်

DonBosco

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက် ဒီကနေ့မှာ ကျရောက်တဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သတင်းသိပ္ပံသိရှိပိုင်ခွင့်နေ့ (International Right to Know Day) မှာ Human Rights Myanmar (HRM) အဖွဲ့က မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ အငြင်းပွားဖွယ် ရွေးကောက်ပွဲတွေအပြီး ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ “ အသွင်ပြောင်းအစိုးရသစ်” လက်ထက် သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အခြေအနေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အစီရင်ခံစာတစ်စောင်ကို ထုတ်ပြန် ထောက်ပြလိုက်ပါတယ်။

စစ်ကော်မရှင်က ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပပြီး အစိုးရသစ် ဖွဲ့စည်းပြခဲ့ပေမဲ့ မြေပြင်မှာတော့ စစ်တပ်ရဲ့ လျှို့ဝှက်ဖုံးကွယ်တဲ့ အလေ့အထဆိုးတွေက ဆက်လက် ကြီးစိုးနေဆဲ ဖြစ်သလို၊ ပြည်သူလူထု အနေနဲ့လည်း အများပြည်သူ အကျိုးစီးပွားနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ အခြေခံ အချက်အလက်တွေကို သိရှိခွင့် မရဘဲ မျက်ကွယ်ပြု ခံထားရဆဲ ဖြစ်တယ်လို့ HRM က ဆိုပါတယ်။

ဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလ ရွေးကောက်ခံ အရပ်သားအစိုးရတွေ လက်ထက်မှာ နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းတွေနဲ့အညီ တည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ယန္တရားတွေဟာ အခုအခါမှာတော့ လုံးဝ နောက်ပြန်လှည့်သွားခဲ့ရပါပြီ။ အခြားနိုင်ငံတွေမှာ အများပြည်သူ အလွယ်တကူ သိရှိခွင့်ရရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံမှာတော့ အစိုးရသစ်လက်ထက် ဆက်လက် ဖုံးကွယ်ခံထားရဆဲဖြစ်တဲ့ အခြေခံ အချက်အလက် ၅ ချက်နဲ့ ယခင်အစိုးရများကြား ကြီးမားတဲ့ ကွာဟချက်တွေကို HRM ရဲ့ အစီရင်ခံစာ အချက်အလက်တွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားပါတယ်။

၁။ နိုင်ငံတော် ဘတ်ဂျက်ငွေစာရင်း (The National Budget)

နိုင်ငံတော်က ငွေကြေး ဘယ်လောက် ရရှိသလဲ၊ ဘယ်ကနေ ရောက်လာသလဲနဲ့ ဘာတွေအတွက် ပြန်လည်သုံးစွဲနေသလဲဆိုတဲ့ အချက်အလက်တွေကို ပြည်သူတွေ လုံးဝ သိရှိခွင့် မရကြပါဘူး။ ကုလသမဂ္ဂ အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကွန်ဗင်းရှင်း (UN Convention against Corruption – UNCAC) လို နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းတွေအရ အစိုးရတစ်ရပ်ဟာ နိုင်ငံတော်ဘတ်ဂျက် ရေးဆွဲအတည်ပြုမှု၊ အခွန်ဘဏ္ဍာ ဝင်ငွေ၊ ထွက်ငွေနဲ့ တင်ဒါဝယ်ယူရေး လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို အများပြည်သူရှေ့မှာ ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ချပြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ယခင် ရွေးကောက်ခံ အရပ်သားအစိုးရ လက်ထက်တွေမှာတော့ စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာနက အရပ်သားပြည်သူတွေ အလွယ်တကူ နားလည်နိုင်တဲ့ ရုပ်ပြဇယားတွေ ပါဝင်တဲ့ “ပြည်သူ့ဘတ်ဂျက်” (Citizen’s Budget) စာအုပ်တွေကို နှစ်စဉ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သလို ဝဘ်ဆိုဒ်မှာလည်း အခမဲ့ ဒေါင်းလုဒ် ရယူနိုင်အောင် လွှင့်တင်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဘဏ္ဍာငွေ အရအသုံးဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်းတွေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်မှာ တင်သွင်းဆွေးနွေးရာမှာလည်း လွှတ်တော်ရုပ်သံလိုင်းနဲ့ MRTV တွေကနေ တိုက်ရိုက် ထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့တာကြောင့် International Budget Partnership (IBP) ရဲ့ နိုင်ငံတကာ ဘတ်ဂျက်ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အညွှန်းကိန်း (Open Budget Survey) မှာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ရမှတ်ဟာ ၂၀၁၂ ခုနှစ်က ၂ မှတ်သာ ရှိခဲ့ရာကနေ ၂၀၁၉-၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်မှာ ၂၈ မှတ်အထိ တိုးတက်လာခဲ့ပါတယ်။ သယံဇာတ တူးဖော်ထုတ်လုပ်မှုက ရရှိတဲ့ ဘဏ္ဍာငွေတွေကိုလည်း မြန်မာနိုင်ငံ သယံဇာတ တူးဖော်ထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းများ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ဖော်ဆောင်ရေး (MEITI) အစီရင်ခံစာတွေနဲ့ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

လက်ရှိ အစိုးရသစ်လက်ထက်မှာတော့ Citizen’s Budget ထုတ်ပြန်မှုတွေ လုံးဝ ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့ပြီး၊ ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာ ရရှိမှုနဲ့ သုံးစွဲမှုတွေကို လျှို့ဝှက်စာရင်းတွေအဖြစ်သာ ထားရှိတော့တာကြောင့် ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာအရင်းအမြစ်တွေကို ဘယ်လို ရှာဖွေသုံးစွဲနေသလဲဆိုတာ ပြည်သူတွေ စိစစ်ခွင့် မရတော့ပါဘူး။

၂။ ကုမ္ပဏီ မှတ်ပုံတင် စာရင်းအင်း (The Company Register)

မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း လုပ်ကိုင်နေတဲ့ ကုမ္ပဏီတွေကို ဘယ်သူတွေက အမှန်တကယ် ပိုင်ဆိုင်၊ ချုပ်ကိုင်ပြီး အကျိုးအမြတ် ရယူနေသလဲဆိုတာကို ပြည်သူတွေ ဝင်ရောက် ကြည့်ရှုခွင့် မရှိတော့ပါဘူး။ ကုမ္ပဏီအမည်နဲ့ မှတ်ပုံတင်အမှတ် ရှိရုံမျှဖြင့် စီးပွားရေး ပွင့်လင်းမြင်သာမှု မရှိနိုင်ဘဲ ကုမ္ပဏီရဲ့ နောက်ကွယ်က တကယ့်အကျိုးခံစားခွင့်ရှင် (Beneficial Ownership) ကိုပါ ဖော်ထုတ်နိုင်ခွင့် ရှိရမယ်ဆိုတာ နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ယခင် ၂၀၁၇ မြန်မာနိုင်ငံ ကုမ္ပဏီများဥပဒေအရ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် ကုမ္ပဏီများ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန (DICA) ဟာ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့မှာ Myanmar Companies Online (MyCO) စနစ်ကို စတင် မိတ်ဆက်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီကာလက မည်သည့် သတင်းထောက်၊ သုတေသီနဲ့ နိုင်ငံသားမဆို MyCO ဝဘ်ဆိုဒ်ထဲ ဝင်ရောက်ပြီး ကုမ္ပဏီတစ်ခုရဲ့ ဒါရိုက်တာစာရင်း၊ ရှယ်ယာရှင်တွေနဲ့ တည်နေရာ အချက်အလက်တွေကို အခမဲ့ အလွယ်တကူ ရှာဖွေ စစ်ဆေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလမှာ DICA က ညွှန်ကြားချက်အမှတ် (၁၇/၂၀၁၉) ထုတ်ပြန်ကာ သယံဇာတ ကုမ္ပဏီတွေ အပါအဝင် လုပ်ငန်းရှင်တွေရဲ့ နောက်ကွယ်က တကယ့်အကျိုးခံစားခွင့်ရှင် အစစ်အမှန်တွေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာဖို့ စတင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ပါတယ်။

သို့သော် ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်ကော်မရှင်ဟာ MyCO စနစ်အတွင်းက ဒါရိုက်တာနဲ့ ရှယ်ယာရှင် အချက်အလက်တွေကို ပြည်သူတွေ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့် (Public Search) ကနေ ကန့်သတ်ပိတ်ပင်ခဲ့ပါတယ်။ အဆိုပါ ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်ပြီး Justice For Myanmar (JFM)၊ Global Witness နှင့် ကုလသမဂ္ဂ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး အထူးအစီရင်ခံစာတင်သွင်းသူ (UN Special Rapporteur) တို့၏ စုံစမ်းတွေ့ရှိချက်များအရ စစ်တပ်ပိုင် လုပ်ငန်းစုကြီးများ၊ စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ဝယ်ယူတင်သွင်းပေးနေသည့် ခရိုနီကုမ္ပဏီများနှင့် ဆက်နွှယ်နေသည့် အချက်အလက်များကို ပြည်သူလူထုနှင့် နိုင်ငံတကာက စိစစ်ဖော်ထုတ် အရေးယူပိတ်ဆို့မှု (Sanctions) မပြုလုပ်နိုင်စေရန်အတွက် စစ်ကော်မရှင်က MyCO ကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ အမှောင်ချ ပိတ်ဆို့ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ထောက်ပြထားပါတယ်။ လက်ရှိ အစိုးရသစ်လက်ထက်မှာလည်း အဆိုပါ ပိတ်ပင်မှုကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားဆဲ ဖြစ်တာကြောင့် စစ်တပ်နှင့် ဆက်နွှယ်နေသည့် အကျိုးစီးပွားကွန်ရက်များကို ပြည်သူတွေ စိစစ်ဖော်ထုတ်ခွင့် လုံးဝ ဆုံးရှုံးနေရဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ တရားရုံး စီရင်ချက်များနှင့် အမှုမှတ်တမ်းများ (Court Decisions and Case Records)

ဘယ်သူတွေကို ဘာပြစ်မှု၊ ဘာဥပဒေပုဒ်မတွေနဲ့ တရားစွဲဆိုထားသလဲ၊ တရားရုံးတွေက ဘယ်လို အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သလဲဆိုတာကို ပြည်သူတွေ မသိရှိရပါဘူး။ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးကော်မတီ (UN Human Rights Committee) ရဲ့ နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းတွေအရ တရားခွင်ကို အများပြည်သူ မဝင်ရောက်နိုင်အောင် ကန့်သတ်ထားသည့်တိုင် အမှုရဲ့ အဓိက တွေ့ရှိချက်တွေ၊ သက်သေအထောက်အထားတွေနဲ့ စီရင်ချက်ရဲ့ ဥပဒေကြောင်းအရ အကြောင်းပြချက်တွေကို အများပြည်သူသိအောင် ချပြရမယ်လို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။

ယခင် အရပ်သားအစိုးရလက်ထက်မှာ ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်ဟာ ၂၀၁၈-၂၀၂၂ တရားစီရင်ရေး မဟာဗျူဟာ စီမံကိန်းကို ချမှတ်ပြီး တရားရုံးတွေရဲ့ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပါတယ်။ တရားလွှတ်တော်ချုပ် ဝဘ်ဆိုဒ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ တရားစီရင်ထုံးများ (Myanmar Law Reports) ကို စဉ်ဆက်မပြတ် ဖော်ပြခဲ့သလို နေ့စဉ် ရုံးထုတ်စစ်ဆေးမယ့် အမှုဇယား (Daily Cause Lists) တွေကို တရားရုံးသင်ပုန်းတွေနဲ့ အွန်လိုင်းမှာ ပွင့်လင်းစွာ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံတော် လျှို့ဝှက်ချက် အမှုတချို့ကလွဲလို့ သာမန် အမှုအများစုရဲ့ တရားခွင်တွေကို သတင်းမီဒီယာတွေနဲ့ ပြည်သူတွေ လွတ်လပ်စွာ ဝင်ရောက် နားထောင်ခွင့် ရရှိခဲ့ပါတယ်။

ယခု အစိုးရသစ်လက်ထက်မှာတော့ အမှုစစ်ဆေးမှု အများစုကို အကျဉ်းထောင်တွင်း အထူးတရားရုံးတွေနဲ့ လျှို့ဝှက်တရားခွင်တွေမှာသာ ပြုလုပ်နေပြီး၊ မိသားစုဝင်တွေနဲ့ သတင်းမီဒီယာတွေကို ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ထားပါတယ်။ တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းတွေကို လုံးဝ ဖုံးကွယ်ထားတာကြောင့် တရားစီရင်ရေးဟာ လူ့အခွင့်အရေး စံနှုန်းတွေနဲ့ ညီ၊ မညီ ပြည်သူတွေဘက်က စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးနိုင်တဲ့ အခွင့်အရေး ဆုံးရှုံးနေရပါတယ်။

၄။ ပဋိပက္ခအတွင်း သေဆုံးသူများ စာရင်း (A Record of People Killed in the Conflict)

အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ပဋိပက္ခတွေအတွင်း ဘယ်သူတွေ သေဆုံးခဲ့ရသလဲ၊ ဘယ်အချိန်၊ ဘယ်နေရာမှာ၊ ဘာကြောင့် သေဆုံးခဲ့ပြီး ဘယ်သူ့လက်ချက်ကြောင့်လဲဆိုတဲ့ အချက်အလက်တွေကို တရားဝင် ထုတ်ပြန်ပေးခြင်း မရှိပါဘူး။ နိုင်ငံတကာ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု ဥပဒေ (International Humanitarian Law) အရ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခမှာ ပါဝင်ပတ်သက်သူတွေအနေနဲ့ သေဆုံးသူတွေရဲ့ အချက်အလက်တွေကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ထားဖို့ တာဝန်ရှိသလို၊ သေဆုံးသူတွေရဲ့ မိသားစုတွေနဲ့ ပြည်သူလူထုမှာလည်း ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ အမှန်တရားကို သိရှိပိုင်ခွင့် (Right to Truth) ရှိပါတယ်။

ယခင် အစိုးရလက်ထက်တွေမှာတော့ တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ် (NCA) အရ အစိုးရ၊ တပ်မတော်၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များနှင့် အရပ်သားကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်တဲ့ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးဆိုင်ရာ ပူးတွဲစောင့်ကြည့်ရေးကော်မတီ (JMC) ကို ဖွဲ့စည်းပြီး ထိခိုက်သေဆုံးမှုတွေကို စိစစ်မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပါတယ်။ အရပ်သား ထိခိုက်သေဆုံးမှုတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး လွှတ်တော်တွင်း ကြယ်ပွင့်ပြ မေးခွန်းတွေ မေးမြန်းကာ ပြည်ထဲရေးနဲ့ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနတွေကို တိုက်ရိုက် မေးခွန်းထုတ်ခွင့် ရှိခဲ့သလို၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAPP) လို အဖွဲ့အစည်းတွေကလည်း နိုင်ငံတွင်းမှာ တရားဝင် ရပ်တည်ပြီး သေဆုံးမှုစာရင်းတွေကို ကောက်ယူ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ယခု အစိုးရသစ်လက်ထက်မှာတော့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနဲ့ လက်နက်ကြီး ပစ်ခတ်မှုတွေကြောင့် သေဆုံးရတဲ့ အရပ်သားစာရင်းကို စစ်ကော်မရှင်က လုံးဝ ဖုံးကွယ်ထားရုံသာမက၊ သေဆုံးမှုတွေကို ကူညီမှတ်တမ်းတင်နေတဲ့ အရပ်ဘက် အဖွဲ့အစည်းတွေကို မတရားအသင်း ကြေညာတာနဲ့ ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) လို ပုဒ်မတွေနဲ့ ဖမ်းဆီးအရေးယူတာတွေ ပြုလုပ်ပြီး အမှန်တရားကို အမှောင်ချထားပါတယ်။

၅။ စစ်ဘေးရှောင်/နေရပ်စွန့်ခွာရသူများဆိုင်ရာ အချက်အလက် (Information on Displacement)

ဖိနှိပ်မှုတွေနဲ့ စစ်ပွဲတွေကြောင့် နေရပ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေရသူ အရေအတွက် ဘယ်လောက်ရှိသလဲ၊ ဘယ်ဒေသတွေမှာ ရောက်ရှိနေပြီး ဘယ်လို အကူအညီတွေ ရရှိနေသလဲဆိုတဲ့ စာရင်းဇယားတွေ မရှိပါဘူး။ ကုလသမဂ္ဂ ပြည်တွင်းနေရပ်စွန့်ခွာရသူများဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်အခြေခံမူများ (UN Guiding Principles on Internal Displacement) အရ စစ်ဘေးရှောင်တွေကို အကာအကွယ်ပေးဖို့နဲ့ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီတွေ ပေးအပ်ဖို့ဟာ အာဏာပိုင်တွေရဲ့ အဓိက တာဝန် ဖြစ်ပါတယ်။

ယခင် အရပ်သားအစိုးရလက်ထက်မှာ လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန (MSWRR) ဟာ UN OCHA၊ UNHCR စတဲ့ ကုလသမဂ္ဂ အေဂျင်စီတွေနဲ့ ပူးပေါင်းပြီး စစ်ဘေးရှောင်စခန်းတွေရဲ့ စာရင်းဇယားတွေကို ပုံမှန် အစီရင်ခံစာ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ စစ်ဘေးရှောင်စခန်းများ ပိတ်သိမ်းရေး အမျိုးသားအဆင့် မဟာဗျူဟာကို အများပြည်သူသိအောင် ရေးဆွဲ ချပြခဲ့သလို၊ ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ ပြည်တွင်း အလှူရှင်တွေကိုလည်း စခန်းတွေဆီ သွားရောက်ခွင့် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့ပါတယ်။

လက်ရှိမှာတော့ နိုင်ငံတစ်ဝန်း စစ်ဘေးရှောင် ၃ သန်းကျော်အထိ စံချိန်တင် မြင့်တက်လာနေပေမဲ့ အစိုးရသစ်ဘက်က တိကျတဲ့ စာရင်းဇယား ထုတ်ပြန်ခြင်း မရှိတဲ့အပြင်၊ ကုလသမဂ္ဂနဲ့ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ ခရီးသွားလာခွင့်နဲ့ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီ ပေးဝေခွင့်တွေကို တင်းကျပ်စွာ ပိတ်ပင်ထားတာကြောင့် စစ်ဘေးရှောင်တွေဟာ သူတို့ ရထိုက်တဲ့ အကာအကွယ်နဲ့ အကူအညီတွေ ရရှိနေသလားဆိုတာ မသိနိုင်တော့ပါဘူး။

သတင်းအချက်အလက် လွတ်လပ်စွာ သိရှိခွင့်ဆိုတာ အစိုးရတစ်ရပ်အနေနဲ့ စိတ်ကြိုက် ရွေးချယ်ခွင့်ပေးရတဲ့ အခွင့်အရေး မဟုတ်ဘဲ လူ့အခွင့်အရေး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနဲ့ တာဝန်ခံမှုတို့အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ အခြေခံ အုတ်မြစ် ဖြစ်တယ်လို့ Human Rights Myanmar (HRM) အဖွဲ့က အလေးပေး ထောက်ပြထားပါတယ်။ ပြည်သူလူထုက မိမိတို့ကို ဘယ်လို အုပ်ချုပ်နေသလဲဆိုတာ သိရှိခွင့်ရမှသာ အာဏာပိုင်တွေရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေအပေါ် တာဝန်ခံမှု ရှိအောင် တောင်းဆိုနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အရပ်သားအစိုးရ အစစ်အမှန် ဟုတ်၊ မဟုတ်ဆိုတာ အာဏာရထားသူတွေ ဝတ်ဆင်ထားတဲ့ ဝတ်စုံ သို့မဟုတ် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရုံသက်သက်နဲ့ တိုင်းတာလို့ မရပါဘူး။ ပြည်သူ့အမည်ကို သုံးပြီး အာဏာကို ဘယ်လို ကျင့်သုံးနေသလဲဆိုတာ ပြည်သူလူထုက ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ သိခွင့်ရနေသလားဆိုတဲ့ အချက်အပေါ်မှာသာ အဓိက မူတည်ပါတယ်။ အခုလို အခြေခံအချက်အလက်တွေကို ပြည်သူလူထုဆီကနေ ဆက်လက် ဖုံးကွယ်ထားသရွေ့တော့ စစ်တပ်ရဲ့ လျှို့ဝှက်အုပ်ချုပ်တဲ့ အလေ့အထဆိုးတွေက ဆက်လက် ရှင်သန်နေဆဲ ဖြစ်တယ်လို့ Human Rights Myanmar (HRM) အဖွဲ့က သတိပေး ကောက်ချက်ချထားပါတယ်။