ဆောင်းပါး

============ Five Years of Longing and the Reawakening Christmas Melodies of the Chin Hills(Summary) In Chin State, where the majority of the population is Christian, Christmas has long been regarded as the most significant day of the year and the December Christmas season is observed with deep reverence. However, in 2025, as in previous years,…

Shein Gei Ngai ယခုမျက်မှောက်ကာလ ကမ္ဘာ့ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံအများစု၌ နိုင်ငံခြားဝင်ငွေရရှိစေသည့်လုပ်ငန်းများအနက်လျှင်မြန်စွာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသောလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ကမ္ဘာ့ခရီသွားလုပ်ငန်းအဖွဲ့(WTO)၏ဖေါ်ပြချက်အရ ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာခရီးသွားဦးရေ နှစ်စဉ်သန်း(၁၂၀၀)ခန့်ရှိကြောင်းဖေါ်ပြခဲ့ရာမှ ၂၀၃၅ ခုနှစ်တွင်ခရီးသွားဦးရေ ၃၀ ဘီလီယံထိတိုးတက်လာမည်ဖြစ်ကြောင်းကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂခရီးသွားလုပ်ငန်း UN Tourism ကခန့်မှန်းထားပြီး ခရီးသွားကဏ္ဍကနေနှစ်စဉ် ဝင်ငွေ အမေရိကန်‌‌ ဒေါ်လာ ၆ ထရီလီယံထိရရှိမည်ဟု‌ ဖေါ်ပြ ပါရှိပါသည်၊စီးပွားရေးအရ အလွန်အရေးပါလာသောခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် နိုင်ငံအများစုအကြားရေပန်းစားလာခဲ့ပါသည်။ သို့ရာတွင်ကမ္ဘာအနှံ့အပြား၌ဖွံ့ဖြိုးလာသောခရီးသွားလုပ်ငန်းသည်ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအတွက်ခြိမ်းခြောက်နေသောအရာတစ်ခုလည်းဖြစ်လာကြောင်းသုတေသနပြုတွေ့ရှိထားကြရပါသည်၊သဘာဝအ‌ခြေခံခရီးသွားလုပ်ငန်း(Ecotourism)သည်ခရီးသွားလုပ်ငန်းများအနက် ရေရှည်ဖွံ့ဖြိုးမှုကိုအဓိကပိုင်ဆိုင်ထားသည့် ဈေးကွက်စီးပွားရေးတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း World Conservation Union- IUCN )ကယုံကြည်လက်ခံပါသည်။ သဘာဝအခြေခံခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် အခြားခရီးသွားဝန်‌ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများနှင့်လုံးဝခြားနားသည်မှာ သဘာဝဂေဟစံနစ်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ပြီးဒေသခံပြည်သူများ၏လူမှုဘဝဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာအကျိုးအမြတ်များရရှိစေရန်စီမံအုပ်ချုပ်လုပ်ကိုင်ခြင်းဖြစ်ပါသည်၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာသဘာဝအခြေခံခရီးသွားလုပ်ငန်းအဖွဲ့မှ Ecotourism ဆိုသည်မှာမိမိကိုယ်တိုင်တာဝန်ယူပြီးသဘာဝနယ်မြေအတွင်းသို့သွားရောက်ရာ၌ဒေသခံပြည်သူများ၏လူမှုဘဝဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့်အသိပညာဗဟုသုတကိုမြှင့်တင်ပေးနိုင်သည့်အပြင် ၎င်းဒေသရှိသဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အားထိန်းသိမ်းဆောင်ရွက်ပေးသည့်ခရီးဟုအဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။ ကမ္ဘာတွင် ခရီးသွားအမျိုးအစားအဓိက(၃)မျိုးသုံးစားရှိပါသည်၊ ၁-သဘာဝကိုအခြေခံသည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း(Ecotourism) ၂-ယဉ်ကျေးမှုကိုအခြေခံသည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း(Cultural Tourism) ‌၃-ကျေးလက်ဒေသကိုအခြေခံသည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း(Community Based Tourism)ဖြစ်ပါသည်။ Ecotourism ချင်း‌‌တောင်တန်းးသည် ဟိမဝန္တာတောင်စွယ်နှင့်အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ်တို့ဆုံဆည်းထိစပ်ရာ…

DonBosco “ICNCC နဲ့ ချင်းပြည်ကောင်စီ မကွဲခင်တုန်းက အခြေအနေဟာ အေးအေးဆေးဆေးရှိတယ်။ကျနော်တို့လည်း အဖွဲ့အစည်းတွေဆီက ပညာရေးနဲ့ လူသားစာနာအထောက်အကူနှစ်မျိုးလုံးပုံမှန်ရတယ်။ အကွဲအပြဲဖြစ်ပြီးကတည်းက အထောက်ပံ့တွေ လုံး၀ရပ်ဆိုင်းသွားတယ်” အဆိုပါစကားကတော့ လောင်တလိုင်စစ်ဘေးရှောင်စခန်းမှ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူဦးဇေယျရဲ့ ဒုက္ခသည်များကြုံတွေ့ရတဲ့အခြေအနေနဲ့ပတ်သက်ပြီး ပြောတဲ့စကားဖြစ်ပါတယ်။ ချင်းတော်လှန်ရေး အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ကွဲပြီးနောက်ပိုင်းမှာ ချင်းပြည်ကောင်စီကို ထောက်ခံတဲ့စခန်းတွေက အထောက်အပံ့ရ နေသေးတာမျိုးရှိလျှင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့နဲ့နီးစပ်တဲ့ နေရာမျိုးမှာမည်သည့်အထောက်ပံ့မှ မရတော့တဲ့အနေအထားမျိုး စသည်ဖြင့် ကြုံလာရပြီး ၂၀၂၄ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ဒုက္ခသည်စခန်းတွေ အတွက် အများကြီးအကြပ်အတည်းပိုဖြစ်လာတယ်လို့သူကဆိုပါတယ်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံဖက်ခြမ်းသို့ စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်ရတဲ့ဒုက္ခသည်များရဲ့ အထောက်အပံ့ရရှိမှုအခြေအနေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး သုတေသနပြုလုပ်တဲ့ Exile Hub အဖွဲ့ကတော့ထောက်ပံ့ကူညီမှုကိစ္စများ ဟာ နိုင်ငံရေးဆန်လာတယ်လို့ထောက်ပြပါတယ်။ ဒုက္ခသည်နှင့်နေရပ်စွန့်ခွါပြည်သူနှစ်ရပ်လုံးရဲ့ အနေအထားမှာ ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ဇာတိရပ်ရွာကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ၎င်းပုဂ္ဂိုလ်သည် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ ( Chin Brotherhood) (သို့)…

By အောင်မြင့် လေးတူချင်းနဲ့ လေးမြို့ချင်းမတူကြောင်း ရေးသားခဲ့ပြီးဖြစ်ပါတယ်။ လေးမြို့ချင်း ဆိုတာကို စာအုပ်စာတမ်းများမှာ တွေ့လာရပါတယ်။ ရခိုင်မှာ “လေးမြို့” ၊ ချင်းမှာ “လည်မျို” အစ။ ဒီနေ့မှာတော့ “လေးမြို့ချင်း” နဲ့ပတ်သက်ပြီး အနည်းငယ် တင်ပြပါမယ်။ ချင်း(၅၃)မျိုး ထဲမှာ “လေးမြို့”(Laymro) ဆိုပြီး အမှတ်စဉ်(၄၀)မှာ ပါဝင်တာကို အားလုံးသိကြ ပါတယ်။ လေးမြို့ဆိုတာက ရခိုင်လူမျိုးတွေက မြောက်ဦးမြို့နဲ့ (၅)ခန့်အကွာ မြစ်ရဲ့ ဟိုဘက်၊ ဒီဘက် အနီးအနားမှာ ရခိုင်ရှင်ဘုရင်တစ်ပါးက မြို့လေးမြို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့လို့ လေးမြို့မြစ်ဆိုပြီး ခေါ်သွင်ခြင်းခံရသလို၊ လေးမြို့ခေတ်ဆိုပြီးလည်း ရခိုင်ဘုရင်ခေတ် တစ်ခေတ် ပေါ်ထွန်းခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မတူပီမြို့နယ်က ချင်းတွေကတော့ ဗမာလို “လည်မျို” လို့ပဲ ခေါ်ကြပါတယ်။ အဲဒီချောင်းမှာ ရှိတဲ့ သတ္တဝါ…

ကိုဇံ (ချင်းတောင်) ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့မှာ အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီ စစ်တပ်ကနေ ကလေးမြို့မှ ချင်းပြည်နယ်သို့ ဆန် သယ်ဆောင်ခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့တာ ၁ နှစ် ပြည့်ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ မနှစ်၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့က စပြီး စားနပ်ရိက္ခာ၊ ဆေးဝါး၊ လျှပ်စစ်ပစ္စည်း စတာတွေကို ကလေးမြို့ ရှိ စစ်ကောင်စီ စစ်ဆေးရေး ဂိတ်များကနေ ချင်းပြည်နယ်ဘက်သို့ သယ်ဆောင်ခွင့် စတင် ပိတ်ပင် ခဲ့ပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ တခြား ကုန်ပစ္စည်းတွေ သယ်ဆောင်ခွင့် ပိတ်ပင် တာမျိုး မလုပ်တော့ ပေမယ့် ဆန်ကိုတော့ ဆက်လက် ပိတ်ပင်ခဲ့ ပါတယ်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့မှာ…

Chaw Suh ( ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့က ချင်းပြည်နယ်၊ထန်တလန်မြို့အခြေအနေကို Chaw Suh (Nau Te) လိုင်(ချင်း) ဘာသာဖြင့် ရေးသားမှုကို ဗမာဘာသာဖြင့် စီလျော်အောင်ဘာသာပြန်ဆိုထားခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ) နေ့ခင်းကတည်းက သေနတ်ပစ်ခတ်သံများနှင့် ဗုံးကြဲသံများဆက်တိုက်ကြားနေရသည်။ အရင်ခေါက် များလိုပင် အချိန်မကြာလောက်ဘူးလို့သာယူဆပြီး ပိုမိုလုံခြုံသည်ဟု ယူဆရသည့် အိမ်အောက်ထပ်ရှိ အိပ်ခန်းထဲတွင်သာ နေခဲ့ကြသည်။ အချိန်ကား နေ့ခင်း ၂ နာရီကျော်ကျော်၀န်းကျင်ခန့်ဖြစ်မည်။ မိမိတို့နေအိမ်အောက်ဖက်ရှိ အိမ်များတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သားများ၏ တစ်အိမ်၀င်တစ်အိမ်ထွက် အော်ဟစ်ဆဲဆိုသံများသည် မိမိတို့အိမ်နှင့်နီးသထက်နီးလာလေသည်။ ကျမတို့နေအိမ်ရောက်လာပြီး တံခါးထုထောင်းသံများထွက်ပေါ်လာသည့်အချိန်မှာတော့ အလွန်အမင်းကြောက်နေသည့်တိုင် သတ္တိမွေးပြီး တံခါးကိုဖွင့်ပေးလိုက်သည်။ “ အားလုံးထွက်၊ လမ်းပေါ်မှာ ထိုင်နေကြ” ဟု ဆိုသဖြင့် အိမ်ရှေ့ထွက်ထိုင်ခဲ့ကြရသည်။ စစ်ကောင်စီတပ်စစ်သားများမှ “ငါတို့ကို မကြောက်ကြနဲ့၊ နင်တို့အိမ်နားတစ်၀ိုက်ကအနေ…

By ဟာရှိန်း လွမ်းရသောနှစ်များဖြစ်ပါသည်။ ကျောင်းလမ်းထိပ်ရှိ စိန်ပန်းပြာများသည် ကျနော်တို့ တေးသီသံဖြင့်ပွင့်သောနှစ်များဖြစ်ပါသည်။ ကျနော်တို့၏ ညနေကျောင်းဆင်းချိန်များသည် ကောင်မလေးများကို မင်းနဲ့မှချစ်တတ်ပြီ ၊ရင်ခုန်ရလွန်းလို့ရူးမှာပဲ ဟု ဖိုသံပေးခဲ့ကြသော လေပြည်ညှင်းသွဲ့သံများကို တင်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ မင်းအတွက်အချိန်တိုင်းတွေး ဘုန်းကြီးကျောင်းက ကောင်မလေးသည် ဥပုသ်နေ့နောက်တစ်ရက် စာသင်ချိန်ဖြစ်ပါသည်။ ထို့နောက် ပြန်ဆုံမယ့်ညနေသည် ပျံဝဲရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ဘဝနဲ့ရင်းပြီးချစ်မယ့်သူကို ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။ထို့နောက် လှပသော လေနှင်သူပိုးရည်ကို တိပ်ကာဗာမှဖြတ်ယူ၍ စာအုပ်ကြားညှပ်သိမ်းထားရသော နေ့များဖြစ်ပါသည်။ ထို့နောက်တွင်တော့ ထွဏ်းခမ်သည် ပျောက်ဆုံးဝိဉာဥ် အဖြစ် ရောက်လာသည်။ စွမ်းအားမှ ကျေးလက်တောတန်းဆီ နှုတ်ဆက်မျက်ရည်ဖြစ်ပါသည်။ အဆိုပါနှစ်များ၏ တခုသောဖေဖော်ဝါရီလ။ပျောက်ဆုံးဝိဥာဥ် တေးစီးရီးထွက်ပြီး များမကြာမီ ချင်းအမျိုးသားနေ့ဖြစ်ပါသည်။ထွဏ်းခမ်ရောက်လာသည်။ စတိတ်စင်ပေါ်မှ ညကောင်းကင်စက်ဝန်း၏ စန္ဒာလမင်းဆီလက်ညိုးထိုး၍ ချစ်သူ့လမင်းဟု မြည်တမ်းသံသည် ပဲ့တင်ထပ်သွားသည်။ ငါမြင်ဖူးသမျှ လမင်းတွေထဲမှာ ထွဏ်းခမ်လက်ညိုးထိုးလိုက်တဲ့ လမင်းက အသာဆုံး…

“ရုံးမတက်နှင့် ရုန်းထွက်”“အိမ်မှာနေပါ ဇိမ်နှင့်ဇိမ်နှင့်” ကြားခဲ့ဖူးသောစကားလုံးများကအိမ်မက်ပမာ… ပြည်သူတွေကကျွေးထားမယ် ဆိုသည့်စကားများကြောင့် CDM လုပ်ခဲ့ကြသည်မဟုတ်။ စစ်အာဏာရှင်ကိုမကြိုက်၍ ၊ စစ်အာဏာရှင်အောက်မှာ မနေလို၍ မိမိတို့ ခံယူချက်ဖြင့် ရာထူး လစာ အခွင့်အလမ်းများအားလုံးကို စွန့်လွှတ်ကာ အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေးလမ်းကြောင်းကိုလျှောက်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ အများစုကခြောက်လ တစ်နှစ်ခန့်သာကြာမည်ဟု ထင်ခဲ့ကြသော်လည်း စစ်တပ်မှ ကြိုတင်ကြံစည်မှုနှင့် အာဏာသိမ်းခြင်းဖြစ်၍ လေးနှစ်ကျော်ကာလအတွင်းမပြုတ်ကျနိုင်သေးပါ။ ဤကာလအတွင်း CDM များ မည်ကဲ့သို့ ရှင်သန်ရပ်တည်ကြသနည်း။ တော်လှန်ရေး အစပိုင်းတွင် ဦးဆောင်ဦးမှုပြုခဲ့ကြသော CDM များအရေးကို ယခုတွင်မည်သူမျှဂရုမစိုက်၊စိတ်မဝင်စားကြတော့။ အချို့မှာပင်ပန်းခက်ခဲသော၊ မိမိတို့မကျွမ်းကျင်သော အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းများကို ပြောင်း၍လုပ်ကိုင်ရသည်။ တစ်ချို့မှာ အလုပ်အကိုင်မရှိ မိဘဆွေမျိုးများအထောက်အပံ့ဖြင့် နေကြရသည်( အချို့မှာ မျက်နှာငယ်စွာဖြင့်)။ တစ်ချို့မှာ မိမိတို့ချစ်ရသောတိုင်းပြည်ကိုပင်စွန့်ခွာ၍ အသက်ရှင်ရပ်တည်နိုင်ရန်အလို့ငှာ တိုင်းခြားပြည်ခြားတွင် အလုပ်သမားဘဝ ရောက်ခဲ့ကြရသူတွေ ဒုနှင့်ဒေး။ ချင်းပြည်နယ်တွင်ကျန်ရှိနေသေးသော…

ဆလိုင်းခင်တလင်း ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့၊ ယူအယ်အေ/အေအေ၏ ပြောခွင့်ရ ခိုင်သုခ၏ သတင်းထောက်များ၏ မေး မြန်းချက်အပေါ် ဖြေကြားချက်အချို့ (ချင်းပြည် ပလက်ဝမြို့နယ်ကိစ္စအပေါ် ဖြေကြားချက်)သည် ၁၉၄၇ ဖွဲ့စည်း ပုံအ‌ခြေခံဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်အချို့ အသက်ဝင်မှု/မဝင်မှုနှင့် ပက်သက်ပြီး ပေါ်ပေါက်လာသည့် တော်လှန်ရေးအင် အားစုများ (EAOs)နှင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် နိုင်ငံရေးပဋိပက္ခအတွင်း ပေါ်ပေါက်လာသည့် နွေဦးတော်လှန်ရေး အင်အားစု များ(PDFs)အကြား တိုးတိုက်မှုများမှာ ကဏ္ဍစုံမှာ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကို ထင်ဟပ်စေပြီး အဆိုပါ တိုးတိုက်မှုများ မှာ ထင်ထားသည်ထက် ပိုမိုရှုပ်ထွေးလာနိုင်ကြောင်း တွေ့ရပြီး တော်လှန်ရေး၏ အရုဏ်ဦးလည်း ဖြစ်နိုင်သကဲ့ နိဂုံးလည်း ဖြစ်နိုင်သည်ကို သတိချပ်သင့်သည်။ သို့ဖြစ်၍ နွေဦးတော်လှန်ရေးကာလ နေရာအနှံ့ပေါ်ပေါက်လာသည့် နယ်မြေသိမ်းပိုက်မှုနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဖော် ဆောင်မှုအကြား…

Shing Gei Ngai မိမိတို့ချင်းတောင်ဒေသမှာ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ထူးထူးခြားခြား ဖြစ်တည်တွေ့ရှိမှုကို ​ပြည်သူတွေကို သိစေချင်လို့ အသိပေးတော့ တစ်ချို့လူတွေဘာလဲ ဆိုတာသိချင်ကြတယ်၊တဖက်ကလည်း မတရား စီးပွားရေး လောဘသားတွေ ကိုလည်းကြောက်ရသေးတယ်၊ကျနော့်တို့ချင်းလူမျိုးများရဲ့အဖိုးတန် ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ပစ္စည်းတွေ သဘာဝအမွေအနှစ် တွေကို စီးပွားရေး လောဘသားတစ်စုက မတရားသဖြင့် ကိုယ်ကျိုးအတွက် ပြည်တွင်း/ပကို ရောင်းစားကြလို့ ကုန်သ​​​​လောက်ဖြစ်နေပါပြီ၊ကိုယ့်ထမင်းထုပ် သူများကိုပေးလိုက်တော့စားစရာမရှိတော့ဘူး၊ရဟန်းစားရသောဆွမ်းတစ်နပ်လို ကုသိုလ်ရရင်တော့ကောင်းမှာပေါ့၊ကိုယ့်ဆီမှာပဲရှိတဲ့ ရှားပါးသစ်ခွကိုပါ ထိုင်းကို ခိုးရောင်းစားတာလည်းသိကြပါတယ်၊အပြစ်အရမ်းကြီးပါတယ်၊ကျနော်တို့ ထိန်းသိမ်းရေးသတင်းအချက်အလက်နဲ့ ပါတ်သက်လာရင် နိုင်ငံတကာကွန်ယက်ချိတ်ဆက်မှု ရှိတော့သိရတယ်၊ကိုယ်ကျိုးအတ္တသမား တွေကတော့ ကျနော့်ကိုမုန်းမှာပါ၊သတ်တောင်သတ်ချင်ခဲ့ကြတယ်၊ လွန်ခဲ့သော ၂၀၀၂ ခုနှစ်က မင်းတပ်ခရိုင် ခ ယ က ဉက္ကဌနဲ့အတူ နယ်ဆင်းခရီးအတူသွားကြတယ်၊ ချင်းအဖိုးကြီးက ခ ယ က ဉက္ကဌ ကိုလာကြိုတော့ သူက…