ရေး – DonBosco
“အမျိုးသမီးတွေအနေနဲ့အခွင့်အရေးကို စောင့်ဆိုင်းနေရုံနဲ့မရပါဘူး။ကျွန်မတို့ကိုယ်တိုင် မြေပြင်မှာအလုပ်လုပ်ပြပြီး ကျွန်မတို့ရဲ့အရည်အချင်းနဲ့ပဲ နေရာယူရပါလိမ့်မယ်”
မီဇိုရမ်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရဲ့ ပထမဦးဆုံးအမျိုးသမီးဝန်ကြီး “Women Icon Award 2026” ဆုရှင် Pi Lalrinpuii
အမျိုးသားတွေပဲ အစဉ်အဆက် လွှမ်းမိုးကြီးစိုးခဲ့တဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ရဲ့ နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်မှာ Pi Lalrinpuii ဟာ သမိုင်းသစ်တစ်ခုကို ရေးထိုးနိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။
သူဟာ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရဲ့ ပထမဦးဆုံး အမျိုးသမီး Cabinet ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရုံတင်မကဘဲ၊ အခုအခါမှာတော့ အိန္ဒိယနိုင်ငံရဲ့ အမျိုးသမီးတွေအတွက် ဂုဏ်အရှိဆုံး နိုင်ငံအဆင့်ဆုတစ်ခုဖြစ်တဲ့ “Women Icon Award 2026” ကိုပါ ထိုက်ထိုက်တန်တန် ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအောင်မြင်မှုဟာ Pi Lalrinpuii တစ်ဦးတည်းအတွက်သာမကဘဲ ဒေသတွင်းက အမျိုးသမီးတွေအတွက်ပါ နိုင်ငံရေးတံခါးကို စတင်ဖွင့်လှစ်ပေးလိုက်တာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီဆုပေးပွဲကို Achievers’ World နဲ့ Indian Achievers’ Forum တို့ကနေ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့မှာ စီစဉ်ကျင်းပခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ အဆိုပါ အစည်းအဝေးကို “ဘက်စုံ လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုမှတစ်ဆင့် ၂၀၄၇ ဗစ်ဆစ်ဘာရတ် (Viksit Bharat 2047) ဆီသို့” ဆိုတဲ့ ဆောင်ပုဒ်နဲ့ ကျင်းပခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
Pi Lalrinpuii ရဲ့ နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှုဟာ သာမန်အရပ်သားဘဝကနေ ပြည်နယ်ရဲ့ သြဇာအရှိဆုံး အမျိုးသမီးခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်လာတဲ့အထိ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့ ခရီးစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ သူဟာ မီဇိုရမ်နိုင်ငံရေးမှာ အပြောင်းအလဲကို ဖော်ဆောင်ချင်တဲ့ Zoram People’s Movement (ZPM) ပါတီရဲ့ အစောပိုင်းကာလကတည်းက တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သူပါ။ ပါတီအတွင်းမှာ သာမန်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ်ကနေ အမျိုးသမီးရေးရာနဲ့ လူမှုရေးမူဝါဒတွေအပေါ် အကြံပြုနိုင်တဲ့ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်လာအောင် ဖြည်းဖြည်းချင်း အားယူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၂၀၂၃ ခုနှစ် မီဇိုရမ်ပြည်နယ် လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲမှာတော့ Lunglei East မဲဆန္ဒနယ်ကနေ ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး MNF နဲ့ Congress လို ပါတီကြီးတွေကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ယူကာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် (MLA) အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီနောက်မှာတော့ ဝန်ကြီးချုပ် Lalduhoma က သူ့ကို ကျန်းမာရေးနှင့် မိသားစုဖူလုံရေး (Health & Family Welfare) အပြင် လူမှုဝန်ထမ်းဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့တာကြောင့် မီဇိုရမ်သမိုင်းမှာ အရေးကြီးတဲ့ ဝန်ကြီးဌာနကို ကိုင်တွယ်ခွင့်ရတဲ့ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး Cabinet ဝန်ကြီးအဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့ပါတယ်။
ZPM အစိုးရအဖွဲ့မှာ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး Cabinet ဝန်ကြီးဖြစ်လာပြီးနောက် အမျိုးသမီးတွေရဲ့ နိုင်ငံရေးပါဝင်မှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး “အမျိုးသမီးတွေအနေနဲ့ အခွင့်အရေးကို စောင့်ဆိုင်းနေရုံနဲ့ မရပါဘူး။ ကျွန်မတို့ကိုယ်တိုင် မြေပြင်မှာ အလုပ်လုပ်ပြပြီး ကျွန်မတို့ရဲ့ အရည်အချင်းနဲ့ပဲ နေရာယူရပါလိမ့်မယ်” လို့ ဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဒီစကားကတော့ မီဇိုရမ်နိုင်ငံရေးမှာ ယောက်ျားတွေနဲ့ တန်းတူယှဉ်ပြိုင်ခဲ့တဲ့ သူ့ရဲ့ လက်တွေ့ကျတဲ့ ခံယူချက်ကို ဖော်ပြနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အခုသူရရှိတဲ့ ဆုဟာ ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီတွေရဲ့ ထောက်ပံ့မှု (CSR Fund) အကန့်အသတ်ရှိနေတဲ့ကြားက ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကဏ္ဍ မြှင့်တင်ဖို့ ဝန်ကြီးရဲ့ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုတွေကို အသိအမှတ်ပြုလိုက်တာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဆုပေးပွဲမှာ ဝန်ကြီးက “ဒီဆုဟာ ကျွန်မတစ်ဦးတည်းရဲ့ အောင်မြင်မှုမဟုတ်ဘဲ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေအားလုံးရဲ့ စုပေါင်းအားထုတ်မှု ရလဒ်ဖြစ်တယ်” လို့ နှိမ့်ချစွာ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
ဝန်ကြီး Lalrinpuii ရဲ့ ဦးဆောင်မှုအောက်မှာ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်မှာ Mizoram Universal Health Care Scheme (မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ရှိ လူတိုင်းအတွက် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုအစီအစဉ်)ကို အောင်မြင်စွာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သလို၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်း မွေးကင်းစကလေး သေဆုံးနှုန်း အနည်းဆုံးပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်လာအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
အထူးသဖြင့် ကျေးလက်နေမိသားစုတွေ နာရေးကြုံတဲ့အခါ ရုပ်အလောင်းသယ်ယူဖို့ ငွေကြေးအခက်အခဲ မရှိစေဖို့ ဖော်ဆောင်ပေးခဲ့တဲ့ စီမံချက်ဟာ အမျိုးသမီးဝန်ကြီးတစ်ဦးရဲ့ နူးညံ့တဲ့ စာနာမှု နဲ့ လူမှုဘဝအခြေခံလိုအပ်ချက်တွေကို ထိထိရောက်ရောက် ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်တဲ့ ပြယုဂ်တစ်ခုအဖြစ် အားလုံးက ချီးကျူးခဲ့ကြပါတယ်။
ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနကို စတင်တာဝန်ယူချိန်မှာ ဝန်ထမ်းတွေကို ပြောကြားခဲ့တဲ့ သူ့ရဲ့ အဓိက လက်သုံးစကားကတော့ “ကျွန်မတို့ရဲ့ အဓိကပစ်မှတ်ဟာ ကိန်းဂဏန်းတွေ မဟုတ်ဘဲ၊ မြေပြင်က ပြည်သူတွေရဲ့ အသက်နဲ့ ကျန်းမာရေးပဲ ဖြစ်ရမယ်” ဆိုတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း သူဟာ အိန္ဒိယတစ်နိုင်ငံလုံးမှာ မွေးကင်းစကလေးသေဆုံးနှုန်း အနည်းဆုံးဖြစ်အောင်နဲ့ ကျေးလက်နာရေးကူညီမှု အစီအစဉ်တွေကို ဦးစားပေး လုပ်ဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် သူဟာ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ရဲ့ အကန့်အသတ်ရှိတဲ့ ရန်ပုံငွေအခြေအနေကို အကြောင်းပြချက်မပေးဘဲ ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီတွေကို တိုက်ရိုက်ဖိတ်ခေါ်ပြီး ကျန်းမာရေးအခြေခံအဆောက်အအုံတွေမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့ ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ အရင်းအမြစ် နည်းပါးလှတဲ့ ဒေသတွင်းက အမျိုးသမီးခေါင်းဆောင်တွေအတွက် “ရှိတာနဲ့ အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း” ကို စံပြပြသခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
Pi Lalrinpuii ရဲ့ အောင်မြင်မှုဟာ နိုင်ငံရေးမှာ “နေရာပေးမှုကို မစောင့်ဘဲ အရည်အချင်းနဲ့ နေရာယူရမယ်” ဆိုတဲ့ သင်ခန်းစာကို ပေးနေပါတယ်။ အမျိုးသားတွေ မမြင်နိုင်တဲ့ လူမှုဘဝရဲ့ သိမ်မွေ့တဲ့ အခက်အခဲတွေကို အမျိုးသမီးခေါင်းဆောင်တွေက ပိုပြီး မြင်သာအောင် ကြည့်နိုင်တယ်ဆိုတာကို သူက လက်တွေ့သက်သေပြခဲ့ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ အောင်မြင်မှုဟာ နောက်ထပ် မျိုးဆက်သစ် အမျိုးသမီးတွေအတွက် “ငါတို့လည်း ဒီနေရာအထိ ရောက်နိုင်တယ်” ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ချက်နဲ့ လမ်းကြောင်းသစ်ကို ဖောက်ပေးခဲ့တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
Pi Lalrinpuii ဟာ ပညာရေးကို အခြေခံကောင်းမွန်စွာ ဆည်းပူးခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ရဲ့ နာမည်ကြီးကောလိပ်တစ်ခုဖြစ်တဲ့ Lunglei Government College ကနေ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (Bachelor of Arts) ကို ရရှိထားသူ ဖြစ်ပါတယ်။ အဆိုပါကောလိပ်ဟာ North Eastern Hill University (NEHU) ရဲ့ လက်အောက်ခံကျောင်းဖြစ်ပြီး၊ သူ့ရဲ့ ဒီပညာရေးနောက်ခံဟာ လူမှုရေးဆိုင်ရာ ဆန်းစစ်ချက်တွေနဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်တွေမှာ အခြေခံကောင်းတွေ ရရှိစေခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် သူဟာ နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်ထဲကို မဝင်ရောက်ခင်ကတည်းက လူမှုရေးနဲ့ အရပ်ဘက်ကဏ္ဍတွေမှာ ဗဟုသုတကြွယ်ဝတဲ့ ပညာတတ်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် လူသိများခဲ့သူလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
မိသားစုဘဝမှာတော့ Pi Lalrinpuii ဟာ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ လောင်တလိုင် (Lunglei) မြို့၊ Venglai ရပ်ကွက်မှာ နေထိုင်သူဖြစ်ပြီး၊ ကွယ်လွန်သူဖခင် Pu Thanghuta ရဲ့ သမီးဖြစ်ပါတယ်။ သူဟာ အိမ်ထောင်သည်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ခင်ပွန်းဖြစ်သူ Pu P.C. Laltanpuia နဲ့အတူ ခိုင်မာတဲ့ မိသားစုဘဝကို တည်ဆောက်ထားသူလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
အိမ်ထောင်ရှင်မတစ်ဦး၊ မိခင်တစ်ဦးဖြစ်တဲ့အပြင် တာဝန်ကြီးလှတဲ့ ပြည်နယ်အဆင့် ဝန်ကြီးတာဝန်တွေကိုပါ ဟန်ချက်ညီညီ ထမ်းဆောင်နေတာဟာ သူ့ရဲ့ ကြံ့ခိုင်တဲ့ စိတ်ဓာတ်နဲ့ မိသားစုရဲ့ ခိုင်မာတဲ့ ပံ့ပိုးကူညီမှုတွေကို ပြသနေတာဖြစ်ပြီး၊ ဒါဟာ မီဇိုရမ်အမျိုးသမီးတွေအတွက် အားကျစရာ စံပြတစ်ခုလည်း ဖြစ်နေပါတယ်။
သူဟာ မီဇိုအမျိုးသမီးအဖွဲ့ချုပ် (Mizo Hmeichhe Insuihkhawm Pawl – MHIP) ရဲ့ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်မှုနေရာတွေမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် သူ့ရဲ့ဇာတိဖြစ်တဲ့ Lunglei ခရိုင် အဆင့်မှာ ဥက္ကဋ္ဌ သို့မဟုတ် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး စတဲ့ အဓိကတာဝန်တွေကို ယူခဲ့ဖူးပြီး အမျိုးသမီးတွေရဲ့ အခွင့်အရေး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး၊ အိမ်တွင်းအကြမ်းဖက်မှု တိုက်ဖျက်ရေးနဲ့ အမျိုးသမီးတွေ စီးပွားရေးအရ ကိုယ့်ခြေထောက်ပေါ်ကိုယ် ရပ်တည်နိုင်ရေး (Livelihood programs) တွေမှာ ဦးဆောင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီအဖွဲ့မှာ သူရခဲ့တဲ့ အတွေ့အကြုံတွေက အခု ဝန်ကြီးဖြစ်တဲ့အခါမှာ အမျိုးသမီးနဲ့ ကလေးသူငယ်ရေးရာ မူဝါဒတွေချမှတ်ဖို့ အခြေခံကောင်း ဖြစ်စေခဲ့ပါတယ်။
Pi Lalrinpuii ဟာ YMA ရဲ့ အမျိုးသမီးကဏ္ဍနဲ့ လူမှုကယ်ဆယ်ရေးကဏ္ဍတွေမှာ စေတနာ့ဝန်ထမ်းအဖြစ်ရော၊ ခေါင်းဆောင်ပိုင်းအဖြစ်ပါ ပါဝင်ခဲ့ပြီး မီဇိုရမ်ရဲ့ “Tlawmngaihna” (ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ဘဲ သူတစ်ပါးကို ကူညီတတ်သည့် စိတ်ဓာတ်) အတိုင်း နာရေးကိစ္စတွေ၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကယ်ဆယ်ရေးတွေမှာ ရှေ့တန်းက ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ အခု ဝန်ကြီးဖြစ်တဲ့အခါ သူလုပ်ခဲ့တဲ့ “နာရေးပို့ဆောင်ခ အခမဲ့အစီအစဉ်” ဆိုတာမျိုးတွေဟာ YMA မှာ သူလုပ်ခဲ့တဲ့ မြေပြင်အတွေ့အကြုံတွေကနေ ဆင်းသက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
သူဟာ မိမိရဲ့ မိခင်အသင်းတော်မှာရှိတဲ့ Kohhran Hmeichhe (Women’s Fellowship) တွေမှာလည်း ဦးဆောင်သူတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ပြီး လူမှုဖေးမကူညီရေး လုပ်ငန်းတွေ၊ မိသားစုကျန်းမာရေးနဲ့ အာဟာရဆိုင်ရာ အသိပညာပေးလုပ်ငန်းတွေကို အသင်းတော်ယန္တရားကနေတစ်ဆင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်။
နိုင်ငံရေးထဲ မဝင်ခင်မှာ သူဟာ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေးနဲ့ အစိုးရရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို စောင့်ကြည့်တဲ့ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေမှာလည်း အသံထွက်ခဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း အပြောင်းအလဲကို ဖော်ဆောင်ချင်တဲ့ ZPM ပါတီက သူ့ကို သဘောကျပြီး နိုင်ငံရေးလောကထဲ ခေါ်ယူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။